حمامهاى اسكندريه بود ، و با توجه به اينكه اسكندريه در آن وقت بزرگترين شهر مصر و يكى از بزرگترين شهرهاى جهان آن روز بوده است و خود عمرو در گزارشى كه با اعجاب فراوان براى خليفه از اين شهر مىدهد مىنويسد : « در اين شهر چهارهزار حمام ، چهار هزار عمارت عالى ، چهل هزار يهودى جزيه پرداز ، چهارصد تفريحگاه دولتى ، دوازده هزار سبزى فروش كه سبزى تازه مىفروشند وجود دارد » ، بايد چنين فرض كنيم كه در مدت شش ماه چهار هزار حمام از اين كتابها گرم مىشده‌اند ؛ يعنى آنقدر كتاب بوده است كه اگر يك حمام را مىخواستند با آن گرم كنند براى قريب به هفتصدهزار روز يعنى در حدود دو هزار سال آن حمام كافى بود . عجيب‌تر آنكه طبق آنچه در متن گزارش ابوالفرج آمده ، همهء آن كتابها در حكمت و فلسفه بوده نه در موضوع ديگر . اكنون خوب است كمى بينديشيم آيا از آغاز پيدايش تمدن تا امروز كه قرنهاست صنعت چاپ پيدا شده و در شكل سرسام آورى نسخه بيرون مىدهد ، اين اندازه كتاب حكمت و فلسفه كه براى سوخت چهارهزار حمام درمدت شش ماه كافى باشد وجود داشته است ؟ . باز خوب است بينديشيم چنين كتابخانه‌اى چه مساحتى را اشغال كرده بوده است ؟ كتابها به صورت انبارشده مانند انبار كاه گندم نبوده ، بلكه به صورت چيده شده در قفسه‌ها بوده ، زيرا مورد استفادهء مردم بوده است ، و لهذا در گزارشى كه از يك كشيش مسيحى در قرن چهارم بعد از ميلاد رسيده كه از ناحيهء امپراطور وقت مأمور شده بود كتابخانه را از بين ببرد ، چنين آمده كه : « من قفسه‌هاى آن را در آن وقت از كتاب به كلى خالى يافتم » « 1 » . يك رواق كه آقاى عبد اللطيف هم آن را مشاهده كرده بوده كه هيچ ، مساحت يك شهر هم شايد براى چنين كتابخانه‌اى كافى نباشد . امروز كتابخانه‌هاى بسيار بزرگ در اثر پيشرفت صنعت چاپ و وجود امكانات بى سابقه در تاريخ بشر ، در جهان خصوصاً آمريكا و شوروى وجود دارد ، همچنانكه شهرهاى بسيار بزرگ و بىسابقه در تاريخ بشر در جهان امروز وجود دارد . من باور ندارم امروز هم كتابخانه‌اى وجود داشته باشد كه كتابهايش براى گرم كردن حمامهاى شهرى كه آن كتابخانه در آنجا هست براى مدت شش ماه كفايت كند .

--> ( 1 ) . شبلى نعمان ، كتابخانهء اسكندريه ، ص 50 .