تعليم و تعلم زنان بااينكه زنان مجموعاً وضع ناگوارى داشته‌اند ، گاهى به جريانات تاريخىاى برمىخوريم كه نشان مىدهد برخى زنان از نظر تحصيلات عاليه مقام شامخى داشته‌اند . محققين ، يك كتاب حقوقى را كه در آن عهد نوشته شده است نام مىبرند به نام « ماديگان هزارداذستان » يعنى گزارش هزار فتواى قضايى . قسمتى از اين كتاب موجود است و برخى از محققان اروپايى از قبيل بارتلمه آن را ترجمه و چاپ كرده‌اند . در اين كتاب نام گروهى از قضات آن عهد آمده است ، و البته منابع حقوقى آن عهد اوستا و زند بوده است . در اين كتاب داستانى آمده است مبنى بر اينكه : « يكى از قضات در موقعى كه به محكمه مىرفت ، پنج زن او را احاطه كردند و يكى از آنها سؤالاتى از او نمود راجع به بعضى از مواد مخصوصه از باب گرو و ضمانت . همين كه به آخرين سؤال رسيد قاضى جوابى نداشت . يكى از زنان گفت : اى استاد ، مغزت را از اين بابت خسته مكن و بىتعارف بگو نمىدانم . بعلاوه ، ما خود جواب آن را در شرحى كه « گلوگان اندرز بذ » نوشته است خواهيم يافت . » « 1 » آيا اين داستان مىتواند دليل بر اين باشد كه زنان آن دوره از تعليمات عمومى بهره‌مند بوده‌اند ؟ . همان‌طور كه بارتلمه تحقيق كرده است و تحقيقات او دربارهء حقوق زن در دورهء ساسانى مبناى نظريات كريستن سن واقع شده است ، در خانواده‌هاى ممتاز ، زنان گاهى از تعليمات عاليه برخوردار بوده‌اند ؛ يعنى اصل « زندگى طبقاتى » در اين مورد نيز مانند همهء موارد ديگر حكمفرما بوده است . همچنانكه در دورهء ساسانى دو تن از دختران خسرو پرويز : پوران دخت و آزرمى دخت براى مدت كوتاهى سلطنت كردند ؛ انتخاب آنها به سلطنت به واسطهء اعتقاد عظيمى بود كه ايرانيان به « تخمهء شاهى » داشتند . ايرانيان شاهان خويش را ايزدنژاد مىپنداشتند . اردشير بابكان كه سرسلسلهء ساسانيان است نسب خويش را به شاهان قديمتر ايران رساند تا از اين جهت ايرادى نباشد كه چگونه كسى كه از « تخمهء شاهى » نيست مدعى سلطنت

--> ( 1 ) . ايران در زمان ساسانيان ، ص 440 .