اى فداى تو هم دل و هم جان * وى نثار رهت هم اين و هم آن آقاى دكتر معين كلمات مورد نظر خودشان را كه از نظر ايشان نشانهء علاقهء شاعر به رسوم قديم است با حروف سياه نشان مىدهند ، از آن جمله اين مصراع را : « من شرمنده از مسلمانى » . آقاى دكتر معين خود بهتر مىدانند كه شاعران مسلمان عرفان مسلك ، در مقابل متظاهران به مسلمانى و رياكاران ، اصطلاحات و تعبيرات خاصى دارند ؛ هرجا كه زهد و احياناً مسلمانى را تخطئه مىكنند نظرشان به زاهدمآبىها و مسلمان مآبىهاى دروغين است كه در همهء عصرها وجود داشته و دارد و همواره سد راه اسلام و مسلمين بوده و هست . حتى شاعرانى كه خود در لباس روحانيت بوده‌اند و به عاليترين مقامات اجتهاد رسيده و در مسند شرع نشسته بوده‌اند مانند شيخ بهايى « 1 » ( كه علاوه بر اين جهت ، يك مهاجر عرب است كه به ايران آمده ) و حاج ملا احمد نراقى « 2 » و ميرزا محمدتقى شيرازى و حاج ميرزاحبيب رضوى خراسانى و

--> ( 1 ) . شيخ بهايى در غزل معروف خود كه با اين بيت آغاز مىشود : ساقيا بده جامى زان شراب روحانى * تادمى بياسايم زين حجاب جسمانى مىگويد : دين و دل به يك ديدن باختيم و خرسنديم * در قمار عشق‌اى دل كى بود پشيمانى ؟ سجده بر بتى دارم راه مسجدم منما * كافر ره عشقم من كجا ، مسلمانى ؟ ما ز دوست غير از دوست مقصدى نمىخواهيم * حور وجنت‌اى زاهد بر تو باد ارزانى زاهدى به ميخانه سرخرو ز مىديدم * گفتمش مبارك باد ارمنى مسلمانى خانهء دل ما را از كرم عمارت كن * پيش از آنكه اين خانه رو نهد به ويرانى ( 2 ) . نراقى مجتهد معروف قرن سيزدهم كه به « صفايى » متخلص بوده ، مىگويد : خوشا حال كسى كاندر ره عشق * سرى درباخت يا جانى فدا كرد در ميخانه بر رويم گشادند * مگر ميخواره‌اى بر من دعا كرد صفايى تا مريد مىكشان شد * عبادتهاى پيشين را قضا كرد و هم او مىگويد : تا مغبچگان مقيم ديرند * در دير مغان مرا مقام است آن آيه كه منع عشق دارد * واعظ ! بنما به من كدام است ؟ وان مىكه به دوست ره نمايد * آخر به كدام دين حرام است ؟ گفتيم بسى ز عشق و گفتند * اين قصه هنوز ناتمام است از خانهء ما نهفته راهى است * تا منزل او كه يك دوگام است در ميكده زان شده صفايى * كاين مدرسه منزل عوام است مرحوم نراقى بانى مدرسه و مؤسس حوزهء علميه علوم دينيه بوده است . در اين حال مىگويد : در حيرتم آيا ز چه رو مدرسه كردند * جايى كه در آن ميكده بنياد توان كرد ؟