چيز مهمى باقى نمانده . همين قدر معلوم است كه زردشت رسوم و مناسك آريانهاى قديم را كه مبتنى بر اعتقاد به سحر و جادو و بت پرستى بوده و رو به زوال مىرفته به كلى منسوخ فرموده است . تنها يك رسم و يك عبادت از زمان زردشت باقى مانده است و آن ، چنان كه گفته‌اند وى در هنگام انجام مراسم پرستش در محراب آتش مقدس به قتل رسيد و در هنگام عبادت جان سپرد . در يكى از سرودهاى گاتاها آمده است كه زردشت مىگويد : « هنگامى كه بر آذر مقدس نيازى تقديم مىكنم ، خود را راست كردار و نيكوكار مىدانم » . و در جاى ديگر آتش مقدس را عطيهء يزدان مىشمارد كه اهورامزدا آن را به آدميان كرامت فرموده . ولى بايد دانست كه زردشت خود آتش را نمىپرستيده و آن عقيده كه پيشينيان و نياكان او دربارهء اين عنصر مقدس داشته‌اند وى نداشته است و معتقدات او با آنچه بعدها آتش پرستان اخير عنوان كرده‌اند اختلاف دارد ، بلكه او آتش را فقط يك رمز قدوسى و نشانى گرانبها از اهورامزدا مىدانسته است كه به وسيلهء او به ماهيت و عصارهء حقيقت علوى خداوند دانا پى مىتوان برد . » « 1 » آنچه مسلّم است اين است كه خواه آتش را تقديس مىكرده و يا نمىكرده است و بر فرضِ تقديس به هر شكل و هر صورت بوده است ، تعظيم و تقديس و تكريم و پرستش آتش بعد از زردشت سخت بالا گرفت و بزرگترين شعار زردشتيگرى شناخته شد كه هنوز هم ادامه دارد . همان‌طور كه در ميان مسلمين مساجد و در ميان مسيحيان كليسا ساخته مىشود ، در ميان زردشتيان آتشكده‌ها ساخته شد . در دورهء ساسانى زردشتيان به نام « آتش پرستان » شناخته مىشدند . مسيحيان ايران كه در اواخر ، آزادى و قدرت قابل توجهى كسب كرده و در دربار ساسانى نفوذ كرده بودند با زردشتيان دربارهء آتش پرستى مباحثه و مجادله مىكردند . كريستن سن پس از آنكه مىنويسد پيشرفت آيين عيسى در ارمنستان موجب تشويش و اضطراب دولت ايران شده بود و مهر نرسى پادشاه ايران پس از مشاوره با علماى زردشتى فرمانى نوشت و آنها را به ترك دين عيسوى و پذيرفتن كيش زردشتى

--> ( 1 ) . تاريخ جامع اديان ، ص 309 و 310 .