مرتضى مطهرى
111
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
بودند ، خود از روات حديث به شمار مىرفتند ، چنان كه از امرا و شهرياران سامانى اميراحمد بن اسد بن سامان ( متوفّى در 250 ) و فرزندان وى ابوابراهيم اسماعيل بن احمد ( متوفّى در ماه صفر 295 ) و ابوالحسن نصر بن احمد ( متوفّى در جمادى الاخرى 279 ) و ابويعقوب اسحق بن احمد ( متوفّى در 21 صفر 301 ) در طبقات روات ذكر شدهاند و ابوالفضل محمد بن عبيداللَّه بلعمى وزير مشهور سامانيان ( متوفّى در دهم صفر 319 ) روايت حديث مىكرده است و امير ابراهيم بن ابى عمران سيمجور و پسر او ابوالحسن ناصرالدوله محمد بن ابراهيم از اكابر امراى سامانى و سالار خراسان در عداد روات حديث به شمارند ، و ابوعلى مظفر ( يا محمد ) بن ابوالحسن ( مقتول رجب 388 ) كه امير خراسان بود و دعوى استقلال مىكرد راوى حديث بود و مجلس املاء داشت و ابوعبد اللَّه حاكم بن البيع ( صاحب كتاب معروف مستدرك ، متوفّى در 405 ) از وى سماع داشته است . » در دربار سامانيان با همهء اصالت در نژاد ايرانى ، زبان فارسى به هيچ وجه ترويج و تشويق نشده است و وزراى ايرانى آنها نيز علاقهاى به زبان فارسى نشان نمىدادند ، همچنانكه ديالمهء ايرانى شيعى نيز چنين بودهاند . برعكس ، در دستگاه غزنويان ترك نژاد سنى مذهب متعصب ، زبان فارسى رشد و نضج يافته است . اينها مىرساند كه علل و عوامل ديگرى غير از تعصبات ملى و قومى در احياء و ابقاى زبان فارسى دخالت داشته است . صفاريان توجهشان به زبان فارسى بوده است ؛ آيا علت اين امر نوعى تعصب ايرانى و ضدعربى بوده است يا چيز ديگر ؟ . مستر فراى مىگويد : « شايد دودمان صفارى كه تبارى از مردم فرودست داشتند فارسى نوين را پيشرفت دادند ، زيرا كه يعقوب پايه گذار آن ، عربى نمىدانست و بنا به روايتى خواهان آن بود كه شعر به زبانى سروده شود كه وى دريابد . » عليهذا علت توجه بيشتر صفاريان به زبان فارسى ، عامى و بىسواد بودن آنهاست . مستر فراى پس از آنكه به يك نهضت فارسى مخلوط به عربى در زمان سامانيان اشاره مىكند ، مىگويد :