زبانها بوده و كنگره‌ها برايش تشكيل داده‌اند ديگر نقطهء ناشناخته ندارد ، در صورتى كه بوعلى نيز ناشناخته است . اين بنده كه يك كار عمده‌اش تحقيق در منطق و فلسفه بوعلى است ، مجهولاتى در منطق و فلسفه بوعلى دارد ، اگر كسى را بيابد كه واقعاً منطق و فلسفه بوعلى را مىشناسد حاضر است با نهايت فروتنى از محضرش بهره‌مند گردد . تخصص بوعلى در منطق و حكمت الهى و حكمت طبيعى و طب است ، در ساير علوم زمان خويش نيز از ادبيات و فقه و نجوم و موسيقى و غيره وارد بوده و احياناً در بعضى ، مانند لغت عرب ، شايد متخصص بوده است . اما تخصص ابوريحان در رياضيات و نجوم و تاريخ و جغرافيا و شناخت اديان و عقايد ملل است ؛ بعلاوه چند زبان مىدانسته كه بوعلى نمىدانسته است ، و به ساير علوم زمان خويش نيز وارد بوده است . تفاوت ديگر اينكه ابوريحان از بوعلى موفق‌تر بوده است ؛ اولًا عمرش به حدود هشتاد سال رسيده و ثانياً از يك زندگى آرام و بىدغدغه و به اصطلاح « طلبگى » برخوردار بوده ، شواغل و موانع نداشته است . مىگويند در همه ايام سال فقط دو روز تعطيل داشته و باقى همه مشغول تحقيق بوده است . اما بوعلى برعكس او بوده است ؛ اولًا در سن 54 سالگى و حداكثر در 64 سالگى درگذشته است ، ثانياً زندگى پرماجرا و مشغله‌اى داشته است . متأسفانه بسيارى از اوقاتش صرف سياست و وزارت شد . خود از مشاغل زياد و نداشتن وقت شكايت مىكند . ابو عبيد جوزجانى ، شاگرد معروف بوعلى ، كه شرح زندگى بوعلى را نقل كرده است ، مىگويد : « بوعلى در هنگام تأليف شفا ، نظر به اينكه روزها هيچ وقت نداشت ، فقط شبها ما به حضورش مىرفتيم و او به اين كار مىپرداخت » « 1 » . ثالثاً بوعلى اهل عيش و بزم بوده و مقدارى از وقتش صرف اين كارها شده است و بالاخره جانش را روى اين دو كار - عياشى و وزارت - گذاشت . با همه اينها وقتى كه به محصول كار بوعلى مىنگريم و اين همه آثار او را مىبينيم سخت دچار حيرت مىگرديم كه چگونه اين مرد در اين عمر نسبتا كوتاه با اين زندگانى پر ماجرا و پر مشغله ، توانسته است اين همه آثار با اين عمق و دقت خلق

--> ( 1 ) تاريخ الحكماء قفطى ، چاپ ليبزيگ ، ص 420 .