نظريهء سوم : اصيل بودن ناسازگاريها و مؤثر بودن آنها در تكامل 178 ناسازگاريها منشأ تنوع ، تكامل ، تركيب ، زيبايى و اعتلا هستند 178 توضيح نقش مثبت تضادها 179 سازگارى ( ميل تركيبى ) در عين ناسازگارى 180 تضاد ، زمينه ساز حركت 181 بحث حركت 185 نظريات گوناگون پيرامون حركت : 185 نظريهء اول : نظريهء اليائيان 185 نظريهء دوم : نظريهء اتميسم 185 نظريهء سوم : نظريهء ارسطو 186 تعميم قوه و فعل در اعراض اشياء 187 نظريهء چهارم : نظريهء ملاصدرا 188 « حركت » در فلسفهء جديد غرب 190 جريان انديشهء تضاد و حركت در شرق و غرب 192 علت « رسيدن » نه علت « رساندن » 193 توجيه « حركت » در مغرب زمين 194 توضيح جهان از راه ضرورت منطقى 195 ديالكتيك ؛ سير از دليل به نتيجه در ذهن و عين 199 ايرادهاى نظريهء هگل 200 شاگردان هگل 202 روابط فلسفه و عرفان 209 هدف فلسفه و عرفان دربارهء انسان 209 موضوع فلسفه و عرفان 210 وحدت و كثرت در فلسفه و عرفان 212 مسألهء عليت 213 نظريهء « خلق جديد » عرفا 214 حركت جوهرى در كلام عرفا 216 تفاوت معناى اصطلاحات عرفا با فلاسفه 217 تشبيه يا تنزيه 218 وحدت وجود 220 فلسفهء اسلامى پيش از ملاصدرا 223 علت عجز بوعلى از حل برخى مسائل الهى 224 علت مشكل بودن تحقيق در تاريخ فلسفهء اسلامى 224 دسته بندى مسائل فلسفى از نظر سير تاريخى : 225 1 . مسائلى كه به صورت اوليه باقى مانده است 226 2 . مسائلى كه برهان آنها تغيير كرده يا بر آن افزوده شده است 227