جلسهء پنجم بسم اللَّه الرحمن الرحيم . « الثانى إنا نقول : لعلّ غرض الشيخ من نفى وجود الحركة . . . » « 1 » . . بحث دربارهء نحوهء وجود حركت بود كه آيا وجود حركت به نحو توسط است يا به نحو قطع . ايندو را در جلسهء قبل توضيح داديم و عبارتى از شيخ در شفا نقل كردند كه البته تلخيص عبارت شيخ و شايد با تغيير در برخى عبارات است . در آن تلخيص ، حرف شيخ اين بود كه حركت به دو معنا اطلاق مىشود : يكى به معنى قطع و ديگرى به معنى توسط . شيخ گفت حركت به معنى قطع در خارج وجود ندارد و در ذهن وجود دارد ولى حركت به معنى توسط در عالم اعيان وجود دارد . مرحوم آخوند فرمود كه در كلام شيخ مواضعى از نظر است « نقضاً و إحكاماً » ؛ يعنى بعضى از اين نظرها ردّ بر سخن شيخ است و بعضى از آنها نظرهاى توجيهى براى سخن اوست . نظر اول يك نوع نظر ردى بود كه از آن گذشتيم . اين « الثانى » نظر دوم است كه نوعى نظر توجيهى است كه البته « توجيهى » نه به معناى اينكه سخن شيخ حتماً درست است بلكه فقط وجه نظر شيخ را بيان مىكند .

--> ( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 11 ، ص 33 .