شكل مىبيند . جسم در واقع انبوهى از ذراتى است كه هركدام به تنهايى نه طول دارند ، نه عرض و نه عمق . اين ذرات از آن جهت كه قائم به شىء ديگرى نيستند جوهر هستند و از آن جهت كه خالى از ابعاد سه گانه هستند آنها را « جوهر فرد » و يا « جزء لايتجزى » مىنامند . پس شيئى كه در خارج مىبينيم و خيال مىكنيم حقيقتى داراى سه بعد و سه كشش است ، در واقع مجموع واحدهايى است كه هيچ كششى ندارند . از مجموع امورى كه بُعد ندارند امرى بعددار به وجود آمده است . قهراً « مجموع امور » امر مستقلى نيست ، امرى اعتبارى است مثل مجموع انسانها . آنها در باب جسم چنين نظرى دارند . شبههء فخر رازى در باب حركت عيناً چنين نظريه‌اى است . مىگويد حركت را كه امرى ممتد و متصل در طول زمان مىبينيد و خيال مىكنيد يك شىء ممتد متصل در طول زمان و به عبارت ديگر خروج تدريجى شىء از قوه به فعل در طول زمان است ، در واقع اين‌طور نيست بلكه وجودهاى متكثرند كه هر وجود به تنهايى طول زمانى ندارد . هر حركتى مجموعى از وجود پيدا كردنهاست كه هيچ كدام از اين وجودها طول زمانى ندارد ، بُعد زمانى و انقسام زمانى ندارد ، يعنى قبل و بعد ندارد . هركدام به تنهايى يك امر دفعى است كه نه قبل و بعد دارد و نه ابتدا . ما اين مجموعِ بودنها را كه در مجاورت يكديگر قرار گرفته‌اند ، شىء واحد خيال مىكنيم و اسمش را « خروج تدريجى شىء از قوه به فعل » گذاشته‌ايم . يك شىء كه حركت مىكند گمان مىكنيم اين حركت ، يك شىء واحدِ ممتد به امتداد زمان است . فخر رازى مىگويد همين حركت وجودهاى بسيار زياد « لاتعدّ و لاتحصى » در كنار يكديگر است . بنابراين اين جسم كه حركت مىكند در آنِ اول در يك نقطه قرار مىگيرد و در آنِ دوم در نقطهء ديگر . بودنش در اين نقطه در كنار بودنش در نقطهء ديگر قرار گرفته است نه اينكه بودنش در اين نقطه و بودنش در آن نقطه يك وجود كشش‌دار است . بعضى از متكلمين كه در باب حركت و حتى در باب سكون گفته‌اند ( و در معالم هم نقل مىكند ) كه حركت و بلكه سكون « تجدّد اكوان » است ، تقريباً چنين معنايى را قصد كرده‌اند . پس به‌طور خلاصه همان‌طور كه ما يك جسم را به صورت يك واحد متصل ممتد به سه بعد مىبينيم و در واقع مجموعى از ذرات كوچك خالى از بعد است ، حركت را هم كه به صورت يك شىء واحدِ ممتدِ متصل مىبينيم ، در واقع مجموعى از بودنهاست به طورى كه هيچ بودنى امتداد ندارد . اين تقرير اشكال .