اول است يعنى اينكه آيا حركت نياز به موجد دارد يا ندارد و حال اينكه بعد مىبينيم كه بيشتر تكيه روى نظريهء دوم است كه نمىگويد حركت موجد ندارد بلكه مىگويد همان حركت پذير ، همان متحرك ، خودْ موجد حركت خود است . اگر كلمه‌اى را مرحوم آخوند اضافه كرده بود و گفته بود « فى دفع شكوكٍ اوردت على قاعدة كون كل متحرك له محرك غيره » ، با مسائل فصل منطبق‌تر بود . براهين حكما بر اصل نياز متحرك به محركى غير از خود . برهان اول گفتيم كه اين فصل على رغم اينكه عنوان آن « فى دفع شكوكٍ . . . » است اول ايراد حجج است و بعد دفع شكوك . ايشان مىفرمايند شش برهان از حكما در اثبات اين مدعا رسيده است . اولين برهان اين است كه « لو كان الشىء متحركاً لذاته امتنع سكونه » يعنى اگر شىء ، لذاته متحرك باشد يعنى خود ، محرك خود باشد سكون براى آن ممتنع است . بحث در اين نيست كه متحرك محرك دارد يا ندارد ، بحث در اين است كه خودْ محرك خود هست يا نيست . مىگويند اگر خود ذات متحرك ، موجد حركت خود باشد ، قهراً سكون براى جسم ممتنع است . اين براى اين است كه اگر مبدأ حركت ، « ذات متحرك بما هو هو » باشد ، مادامى كه اين ذات هست بايد حركت وجود داشته باشد ؛ پس بايد سكون براى اين جسم محال باشد . هر جسمى كه حركت مىكند فرض اين است كه ذات جسم ، علت تامهء حركت است و مادامى كه علت تامه هست معلول هم بايد باشد . پس محال است كه جسم ساكن باشد . بنابراين ما نبايد جسم ساكن در عالم داشته باشيم و حال آنكه ما مىدانيم كه اجسام گاهى متحرك هستند و گاهى ساكن ، يعنى هم حركت براى آنها ممكن است و هم سكون . پس اين نشان مىدهد كه حركت علتى دارد ماوراء ذات جسم . اين يك برهان « 1 » .

--> ( 1 ) . سؤال : اگر بگوييم حركت ، ذاتى شىء است اشكالى كه فرموديد پيش مىآيد كه سكون براى شىء محال مىشود . اما اگر بگوييم محرك شىء ، خودش است ولى حركت « ذاتى شىء » نيست اين اشكال پيش نمىآيد . استاد : وقتى مىگوييد « محرك شىء ، ذات خودش است » معنايش اين است كه حركت « ذاتى شىء » است . سؤال : اگر جزء ماهيت باشد اين اشكال پيش مىآيد و الّا نه . استاد : اين ذاتىاى است كه از لوازم ذاتش است . ما ذاتى باب ايساغوجى لازم نداريم ، ذاتى باب برهان هم كافى است يعنى از لوازم لاينفك ذات است . وقتى كه معلولِ ذات شد و ذات علت تامهء آن شد ، اين مىشود معلول براى آن ذات . بنابراين سكون ممتنع مىشود .