براى ماهيت : يكى اينكه ذات ماهيت را اعتبار كنيد و هيچ چيز با آن اعتبار نكنيد حتى خود لابشرطيت را كه يك نوع اعتبار است . سه تاى ديگر را هم كه ذكر كرديم . پس ماهيت بجاى سه اعتبار چهار اعتبار دارد « 1 » . اين حرفى است كه تقريباً از لابلاى حرفهاى مرحوم آقا على مدرس زنوزى بيرون مىآيد . تقريباً اين حرف را ايشان زده است و حرفشان هم حرف بدى است « 2 » . اين حرف ايشان ، اشكال دومى است كه در اينجا وارد شده است . اشكال سوم اين است كه اگر ما مقسمى داشته باشيم و اقسامى ( مثلًا سه قسم .

--> ( 1 ) . - آيا اين اعتبارات ، طولى نيست . استاد : نه ، واقعاً در عرض يكديگر قرار مىگيرند . مثلًا اگر ما باشيم و فرض كنيم كه شارع يا مقننى مىخواهد حكمى كند . اين شارع گاهى انسان را موضوع قرار مىدهد ؛ نه انسان مطلق را و نه انسان مقيد را ؛ حتى اين مقدار اعتبار هم كه چنين انسانى عالم باشد يا نباشد نمىكند ؛ فقط انسان را اعتبار مىكند . - اين حكم دارد يا ندارد ؟ اين كه حكم ندارد . استاد : فعلًا به اين كارى نداريم ولى به هر حال قابل اعتبار است . اولًا حكم هم دارد . به فرض حكم نداشتن هم باز قابل اعتبار است . يك وقت هم انسان را با قيد اطلاقش اعتبار مىكند . يك وقت هم انسان را با قيد وجود علم ، و يك وقت با قيد عدم علم اعتبار مىكند . پس چهار جور اعتبار دارد نه سه جور اعتبار . ( 2 ) . - فرق سخن آقاى بروجردى با سخن آقاى على در اين است كه آقا على [ اعتبارات ماهيت را ] چهار جور مىداند ؟ استاد : آقا على اصلًا مقسم را ماهيت مىگيرد . اين غير از حرف آقاى بروجردى است . ايشان اصلًا مقسم را « اعتبار » مىداند و سه اعتبار هم بيشتر نمىداند و مىگويد مقسم اصلًا ماهيت نيست ، از اول اشتباه كرده‌اند كه گفته‌اند ماهيت سه قسم است ، ماهيت سه قسم نيست ، اعتبار سه قسم است ؛ در اين صورت اشكالات از ريشه قطع مىشود . ولى مرحوم آقا على حرف حكما را كه ماهيت بر چند قسم است قبول دارد ولى مىگويد ماهيت بجاى سه قسم چهار قسم مىشود . - اگر يك وقت كسى بگويد كه انسان را بايد احترام كرد و منظورش انسان مطلق باشد ، آن وقت انسان عالم را نمىتوانيم احترام كنيم و يا آن جاهل را نمىتوانيم احترام كنيم ؟ . استاد : چرا ، [ مىتوانيم ] . - پس اين مقسم است كه در هر دو هم هست . استاد : اين مقسم براى هر دو نيست . انسان مطلق بر حسب مصداق شامل اين و شامل آن هست . از حرفهايى كه بعداً مىزنم و حتى همين الآن مىخواهم بگويم جواب حرف شما بهتر داده مىشود .