--> مىشود كه كارى به بحث حقيقت ندارد . حقيقت مطابق بودن قضيه با واقع است . اين تعريف حقيقت است . قضيه‌اى را ما صادق مىناميم كه با واقع و نفس الامر مطابق باشد . اگر همهء قضايا كشف مطابقتشان با واقع نيازمند به يك دليل باشد پس هيچ قضيه‌اى را نمىشود ثابت كرد كه با واقع مطابق است . - ولى اين اشكال در قضاياى ذهنى پيش نمىآيد . استاد : در قضاياى ذهنى هم اين اشكال پيش مىآيد . - نه ، در آنجا مورد در خود ذهن است . استاد : از كجا مىگوييد مورد در خود ذهن است ؟ دليل مىخواهد . شما مىگوييد همه چيز دليل مىخواهد . اينجا هم همين طور است . گفتيم اينكه شىء خودش عين خودش [ نباشد ] چنين چيزى محال است . شما وقتى مىگوييد انسان كلى است ، حكايت مىكنيد از واقعيتى كه در اذهان هست . انسان در ظرف ذهن متصف به كليت است . اين يك قضيهء ذهنى است كه با واقع مطابق است . هر قضيهء ذهنى يا مطابق با واقع خودش هست يا مطابق با واقع خودش نيست . ممكن است من بگويم : « زيد كلى است » . اين يك قضيهء ذهنى است كه خبر مىدهم ، ولى يك قضيهء كاذب است ؛ چرا ؟ براى اينكه زيد در اذهان كلى نيست . ولى وقتى مىگوييم انسان كلى است ، اين يك قضيهء صادق است ، زيرا انسان در اذهان كلى است . اگر هر چيزى دليل بخواهد اين هم دليل مىخواهد : به چه دليل زيد كلى نيست ولى انسان كلى است ؟ ممكن است شما بگوييد بديهى است . اگر بخواهيد مسألهء بديهى بودن را پيش بكشيد بديهى بودن در آنجا هم مىآيد . در مثالى كه قبلا گفتيم هم همين طور است . اگر شما از آن فيلسوفانى شديد كه براى حس اعتبار قائل هستند و محسوسات را در زمرهء بديهيات شمرديد مىگوييد « زيد ايستاده است » براى من دليل نمىخواهد ؛ چرا ؟ چون من دارم به چشم خود مىبينم كه زيد ايستاده است و حس معتبر است . اما اگر شما از كسانى بوديد كه حس را معتبر نمىدانند و فقط امورى را بديهى مىدانيد كه با وجود خارجى كارى نداشته باشد و فقط مواردى را معتبر مىدانيد كه معانى و مفاهيم را با يكديگر مقايسه كنيم ( يا وجدانيات ) در اين صورت قضيهء « زيد ايستاده است » براى شما بديهى نيست و صدقش نياز به دليل دارد . به هر حال اين مطلبى است كه به مسألهء ما ارتباطى ندارد . در مسألهء اينكه ملاك صدق مطابق بودن با واقع است ، هيچ فرق نمىكند كه قضاياى ذهنى را در نظر بگيريم يا قضاياى خارجى را . البته ما گفتيم كه تعبير حاجى از يك جهت ديگرى نارساست . اينكه حاجى فرموده است در قضاياى خارجى و قضاياى حقيقى ملاك صدق مطابقت با واقع است و در قضاياى ذهنى ملاك صدق مطابقت با نفس الامر است ، مطلبى است كه تا اندازه‌اى نارساست .