مرتضى مطهرى
239
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
2 . ادلّهء وجود ذهنى ما دليل اول را به آن نحو كه به عقيدهء خودمان هم كافى بود حتى براى اثبات مدعاى حكما « 1 » ، گفتيم ؛ ديگر وارد آن نمىشويم . حالا مىپردازيم به دو دليل ديگر . دليل دوم دليل دوم كه حاجى آورده است اين است : « و لانتزاع الشّىء ذى العموم » . دليل دوم اين است كه ذهن قادر است شيئى را يعنى معنىاى را و مفهومى را انتزاع بكند در حالى كه آن مفهوم عام و كلى است و اين دليل ديگرى است بر وجود ذهنى . البته اين تعبير حاجى در اينجا خيلى هم مناسب نيست ، يعنى اين شعر يك مقدارى چپاندرقيچى گفته شده است و عبارة اخراى اين است : اينكه انسان قادر است تصور « كلى » در ذهن خود داشته باشد دليل ديگرى است بر وجود ذهنى . اين برهان را اگر ما فقط براى نفى قول به اضافه ( قول متكلمين ) آورده باشيم تقريرش خيلى روشن است . مىگويد كه شما مىگوييد علم عبارت است از يك
--> ( 1 ) . كه ادراك عبارت است از حضور ماهيت معلوم در ذهن .