مرتضى مطهرى
107
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
پول ، وسيله بودن خود را از دست بدهد ، مثلًا يك خروار اسكناس داشته باشد و آن اسكناسها ناگهان اعتبار خود را از دست بدهند ، آن اسكناسها به كاغذ پاره تبديل مىشود . پس خود اين پول چيزى نيست ، شخص آن را به خاطر وسيلهء مبادله بودن مىخواهد . وقتى كه اين پول از اعتبار افتاد ، ديگر اين پول ارزش خود را از دست مىدهد . پس انسان پول را براى پول نمىخواهد بلكه براى چيز ديگر مىخواهد . اما كسى كه بچهاش را دوست مىدارد ، اين دوستى به خاطر خود بچه است ، نه اينكه بچه را به خاطر شئ ديگر دوست بدارد . پس مىبينيد كه اشيائى كه مطلوب انسان هستند چقدر با يكديگر فرق دارند . آن چيزهايى كه انسان آنها را براى خودشان مىخواهد قابل مبادله و معاوضه نيست ، اگرچه ارزش اين نسبت به آن چيزى كه با اين مىخواهد مبادله شود كمتر باشد و آن ارزش بيشترى داشته باشد ؛ يعنى انسان اگر بچهاى داشته باشد كه زشت باشد ، اما بچهء ديگرى خيلى زيبا و خيلى باهوش باشد ، باز هم حاضر نيست بچهء خودش را با بچهء ديگرى معاوضه كند . اگر شخصى قاليچهاى به ارزش هزارتومان داشته باشد ، قاليچهء ديگرى را كه دوهزار تومان ارزش دارد ببيند ، يا آن قاليچهء ديگر از جنبهاى بهتر از قاليچهء خودش باشد ، فوراً معاوضه مىكند ، اگر معاوضه نكند ديوانه است . همه به او مىگويند آن قاليچهء بهتر را براى خود انتخاب كن و آن قاليچهء بدتر را نگير . ولى هيچ وقت اين مطلب در مورد پدر يا پسر و يا حتى در مورد معشوق مطرح نيست . هيچ كس نمىگويد آن بهترش را بگير و اين بدتر را رها كن . در اين موارد خود شخص پدر يا پسر يا معشوق مطلوب است ، انسان خودِ او را مىخواهد ، نه او را براى چيز ديگر . اشيائى كه انسان آنها را به خاطر ارزششان مىخواهد ، خودشان مطلوب بالذات نيستند ، ارزش آنهاست كه مطلوب بالذات است ؛ و لهذا اگر چيز ديگرى بيايد كه ارزش بيشتر داشته باشد انسان آن دومى را انتخاب مىكند . اما اشيائى كه به هر حكمى عشق و علاقه انسان به شخص او تعلق گرفته است و انسان خود او را مىخواهد نه چيز ديگر را ، اگر چيز ديگرى كه نسبت به آن ارزش بيشترى داشته باشد در ميان آيد ، باز هم انسان همان اولى را مىخواهد و اين را نمىخواهد ، زيرا آن اولى ارزش بالذاتش آن قدر است و همين ارزش براى اين انسان بالاترين ارزشهاست . به همين جهت مثلًا بچهء خودش از همهء بچههايى كه در دنيا هستند ارزشمندتر است و بالاترين ارزشهاست .