مرتضى مطهرى
82
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
فى ذات حمايتها نفسها . فاذا كانت اللذات الباطنة أعظم من الظاهرة - و ان لم تكن عقلية - فما قولك فى العقلية ؟ براى بعضى از واهمههاى عوامانه اين خيال پيش آمده است كه لذات قوى و غالب منحصر به همان لذات حسى مىباشند و ما سواى آنها لذاتى ضعيف هستند و بلكه لذات واقعى نمىباشند . ولى اگر در ميان اين اشخاص صاحب تميزى پيدا شود ممكن است آگاهانده شود كه : آيا نه اين است كه قوىترين لذات حسى ، لذات جنسى و خوردنيها و نظير اينها ( پوشيدنيها و مسكنها ) مىباشند و شما مىدانيد كه گاهى آدمى به خاطر يك پيروزى بر حريف ، ولو در يك كار پستى مانند شطرنج بازى و نرد بازى ، از امور خوردنى و جنسى چشم مىپوشد و به خاطر لذتى كه در اين غلبهء وهمى هست آنها را ترك مىكند . و همچنين امر خوردنى يا جنسى بر شخصى عرضه داشته مىشود كه به عفت و رياست علاقهمند است و او در عين سلامت نفس و تن براى اينكه عزت و شكوهش در بين اطرافيان لكهدار نشود از آنها دست مىكشد . همچنين مردمان كريم النفس لذت بخشش و خورانيدن و پوشانيدن و راحت رسانيدن را بر لذات و شهوات حيوانى كه ديگران براى آنها سر و دست مىشكنند ( از قبيل خوردن و پوشيدن و آسودن ) مقدم مىدارند و ديگران را بر خويشتن پيش مىاندازند . و همچنين آدم بزرگ نفس آنجا كه امر دائر بشود كه آبرو و كرامت خود را از دست بدهد يا گرسنگى و تشنگى بكشد تحمل گرسنگى براى محافظت بر آبرو در نظرش كوچك مىآيد و آنجا كه در مبارزات با حريف روبرو مىگردد مرگ و هلاكت ناگهانى را كوچك مىشمرد و گاهى يك تنه بر گروه كثيرى حمله مىبرد و جان خود را به خطر مىاندازد به خاطر ستايش لذت بخشى كه ولو پس از مردن از وى خواهد شد ، و چنين فرض مىكند كه بعد از مردن اين ستايش به او خواهد رسيد و او لذت خواهد برد . پس معلوم مىشود كه لذات باطنى بر لذات حسى مىچربد . اين جهت كه از لذات حسى به خاطر لذات باطنى صرف نظر بشود اختصاص به انسان ندارد ، حيوانات بى زبان نيز ممكن است چنين باشند . مثلًا سگ شكارى در حالى كه گرسنه است شكار را مىگيرد و نمىخورد بلكه بالاى سر او مىايستد تا صاحبش برسد ، و گاه آن صيد را به طرف صاحب خود حمل مىكند . و نيز حيوانات شيرده فرزندان خويش را بر خود مقدم مىدارند و براى حمايت فرزند آنچنان خود را به خطر مىاندازند كه براى حمايت از خود چنان نمىكنند .