حكماى اروپا از قرن يازدهم ميلادى ( پنجم هجرى ) برهان معروفى براى اثبات خداوند ذكر كرده‌اند كه به برهان « وجودى » معروف است . مبتكر اين برهان سنت آنسلم ( Saint Anselme ) است كه او را « آنسلم مقدس » مىنامند و از اولياء دين مسيح مىشمارند . افراد زيادى از قبيل دكارت و لايب نيتس و اسپينوزا با تقريرهاى مختلف آن را تأييد كرده‌اند ، ولى كانت بر آن انتقاد كرده و آن را نارسا دانسته است . ممكن است كسى توهم كند كه برهان وجودى آنسلم عيناً همان برهان صدّيقين صدر المتألّهين است . ما براى اينكه اجمالا مقايسه‌اى ميان طرز تفكر فلسفى اسلامى و طرز تفكر فلسفى مسيحى به عمل آيد آن را نقل و انتقاد مىكنيم . فروغى در جلد اول سير حكمت در اروپا چنين مىگويد : « از همهء برهانها كه آنسلم براى ذات بارى آورده آنكه بيشتر مذكور مىشود و موضوع مباحثات بسيار واقع شده آن است كه معروف است به برهان وجودى يا ذاتى ، از اين قرار : همه كس حتى شخص سفيه تصورى دارد از ذاتى كه از آن بزرگ‌تر ذاتى نباشد و چنين ذاتى البته وجود دارد زيرا اگر وجود نداشته باشد بزرگ‌ترين ذاتى كه وجود داشته باشد از آن بزرگ‌تر است و اين خلف است ، پس يقينا ذاتى هست كه هم در تصور و هم در حقيقت بزرگ‌ترين ذات باشد و آن خداست . » نكتهء اساسى در اين برهان - همچنانكه از والد كولپه در مقدمه‌اى بر فلسفه مىگويد - اين است كه شئ ( در اينجا وجود خداوند ) از تصورى استنتاج مىشود . اين برهان از نظر شكل قياسى از نوع « برهان خلف » است كه در منطق معروف است . گذشته از اينكه نقطهء ضعف اساسى اين برهان همان است كه آن را « نكتهء اساسى » مىنامند ما اين برهان را از نظر انطباق با برهان خلف تجزيه و تحليل مىكنيم . برهان خلف استدلال بر مدعاست از راه غير مستقيم ، يعنى از راه ابطال نقيض