تمثيل فرض كنيد با دلى آسوده و حواسى جمع در فضايى آرام نشسته و اين جهان پر جنب و جوش را در برابر خود گذاشته و به تماشاى هر پستى و بلندى ، دور و نزديك ، گوشه و كنار ، بيرون و درون ، ريز و درشت وى پرداخته چشم چرانى مىكنيد ؛ فضايى است بيكران ، كهكشانهاى دهشت انگيز ، انبوه منظومه‌ها ، خورشيدهاى متلألئ و درخشان ، ستارگان و اقمار فروزان . نزديك‌تر بياييم : زمين و افقهاى نيلگون وى ، جنگلهاى انبوه و درياهاى خروشان ، بيابانهاى پهناور ، جانوران زنده و سازمانهاى درونى آنها ، روابط زندگى و افكار و انديشه‌هاى دامنه‌دار آنها ، عناصر و تركيبات ، اتمهاى متراكم و ملكولهاى بيشمار ، فعاليتهاى فردى و دسته جمعى و تكاپوى حيرت انگيز تحولى و تكاملى آنها ، و بالجمله اين نظام بديع را با همهء بند و بارش كه از مشاهدهء آن پاى خرد در گل حيرت فرو مىرود تماشا مىكنيد و هر چه مىيابيد به دل مىسپاريد . در اين بين يكباره به خود آمده و منتقل مىشويد كه اينهمه را كه مىبينيد ، داريد در آيينه مىبينيد نه به نحوى كه مىپنداشتيد مستقيماً مىبينيد 1 .