« يك عقيده و مذهب ثالث بدون استثنا در بين همه وجود دارد گر چه با شكل خالص يكدست در هيچكدام يافت نمىشود . من آن را احساس مذهبى آفرينش يا وجود مىدانم . بسيار مشكل است اين احساس را براى كسى كه كاملا فاقد آن است توضيح دهم به خصوص كه در اينجا ديگر بحثى از آن خدا كه به اشكال مختلف تظاهر مىكند نيست . در اين مذهب فرد كوچكى آمال و هدفهاى بشر و عظمت و جلالى كه در ماوراى امور و پديده‌ها در طبيعت و افكار تظاهر مىنمايد ، حس مىكند . او وجود خود را يك نوع زندان مىپندارد چنان كه مىخواهد از قفس تن پرواز كند و تمام هستى را يكباره به عنوان حقيقت واحد دريابد . » « 1 » در قرآن مجيد و آثار قطعى پيشوايان بزرگ اسلام دلايل زيادى هست بر اينكه مسألهء فطرى بودن دين و توجه به خدا سخت مورد توجه بوده است . ظاهراً قرآن كريم اولين كتابى است كه اين مسأله را طرح كرده است و اكنون پس از چهارده قرن مىبينيم دانش بشرى آن را تأييد مىكند . نظر به اينكه توضيح و تفسير اين آيات خصوصاً با توجه به كلماتى كه از رسول اكرم و خاندان پاكش در توضيح و شرح آن آيات رسيده دامنهء سخن را زياد بسط مىدهد و از حوصلهء اين كتاب خارج است ، ما در اينجا تنها به نقل برخى آيات و دو سه جمله از پيشوايان دين اكتفا مىكنيم و مىگذريم : ( 1 ) . فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ( روم / 30 ) . ( 2 ) . أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ( آل عمران / 83 ) . ( 3 ) . الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ ، أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ( رعد / 28 ) . ( 4 ) . وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً ( طه / 124 ) . ( 5 ) . فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ ( غاشيه / 21 ) . ( 6 ) . سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ( حديد ، حشر ، صف / 1 ) . ( 7 ) . وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ( اعراف / 172 ) . ( 8 ) . وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ( بقره / 165 ) .