مباحث اين جلد كوشش مختصرى است دربارهء آنچه در اصطلاح حكماى اسلامى « الهيات بالمعنى الاخص » خوانده مىشود ، يعنى در زمينهء شناخت خداوند و صفات و افعال اوست . سعى شده با راهنمايى ادلّهء عقلى و براهين فلسفى دربارهء ذات الهى و صفات كماليهء آن ذات مقدس و دربارهء نحوهء انتساب و صدور جهان از او بحث و استدلال شود . طرف سخن در اين جلد نيز - مانند ساير مجلّدات - مادّيون مىباشند ، شبهات و اشكالات آنها كه همه ناشى از بىخبرى از حكمت الهى است دفع شده است . ولى البته هدف اصلى و منحصر ، پاسخگويى به مادّيون و دفع شبهات آنها نيست و بنابراين ارزش كتاب منحصرا سلبى نمىباشد . هدف اصلى كه به آن ارزش اصيل و اثباتى مىبخشد ارائهء راه صحيح استدلال عقلى است بر مسائل ماوراء الطبيعه ، و به عبارت ديگر ارزش اصلى اين كتاب اين است كه نوعى سلوك عقلى و فكرى است در جهان ماوراء الطبيعه . از نظر حكماى الهى ، اين علم « با ارزش‌ترين علمها دربارهء با ارزش‌ترين معلومها » « 1 » است . در اينكه آن چيزى كه اين علم مدعى معرفت اوست با ارزش‌ترين معلومات است سخنى نيست ؛ چه ، معلوم اين علم كامل‌ترين وجود يعنى ذات مقدس احديت است كه منبع همهء هستيها و سرچشمهء همهء كمالها و اصل و اساس همهء جمالها و جلالها و بهائها و عظمتهاست ، بلكه هستى حقيقى منحصرا هستى اوست و « همه هر چه هستند از آن كمترند ، كه با هستيش نام هستى برند » . هر سخنى هست دربارهء ارزش خود اين علم « 2 » است كه تا چه اندازه از نظر سلوك