با تأمّل كافى در اطراف اين سخن روشن خواهد شد كه بناى وى به دو نظريه استوار است : اوّل : تركب ماده و انرژى از اجزاء ؛ و ما در بحثهاى گذشته بيان كرديم كه اين بحثهاى فلسفى هيچ گونه ارتباطى به تركب نامبرده ندارد . دوم : اينكه علت منحصر است به علت مادى ؛ و ما در مباحث « علت و معلول » ثابت كرديم كه غير از علت مادى و صورى دو علّت ديگر داريم كه هيچ حادثه‌اى را از آنها استغنا نيست و آنها علت فاعلى و علت غائى مىباشند . مسائلى كه در اين مقاله به ثبوت رسيده به شرح زير مىباشد : ( 1 ) . ما نسبتى به نام « امكان » داريم . ( 2 ) . امكان نيازمند به فعليتى است كه آن را نگه دارد . ( 3 ) . هر فعليتى فعليت ديگر را از خود مىراند . ( 4 ) . در هر واحد خارجى به جز يك فعليت ، فعليتهاى ديگر جزء ماده هستند . ( 5 ) . حامل امكان شئ ، مادهء آن است نه صورتش . ( 6 ) . با پيدايش فعليت ، امكان آن از ميان مىرود . ( 7 ) . مادهء جسمانى امكان صور غير متناهى را داراست . ( 8 ) . ماده به واسطهء امكان به دورى و نزديكى متصف مىشود . ( 9 ) . نسبت و رابطه ميان موجود و معدوم محال است . 10 . ميان امكان و فعليت شئ فاصله نيست . 11 . حركت مكانى اين است كه نسبت مكانى جسم تبدل و سيلان پيدا كند . 12 . امكان و فعليت ( وجود و عدم تدريجى ) در حركت به هم آميخته هستند . 13 . هر تغيّر تدريجى در يكى از صفات جسم ، حركت است . 14 . جهان طبيعت مساوى حركت است . 15 . حركت مستلزم تكامل است . 16 . حركت ، بى غايت نمىشود . 17 . حركت ، مطلوب بالذات نمىشود . 18 . متحرك با حركت خود تكامل مىپذيرد . 19 . قانون عمومى جهان طبيعت تحول و تكامل است . 20 . جوهر انواع طبيعيه متحرك است .