خرده گيرى 1 . هنگامى كه به اين سه پايه « اثبات ، نفى ، و نفى نفى » نگاه كرده به خارج تطبيق دهيم در برابر هر سه تا در خارج اثبات خواهيم يافت نه چيز ديگر . مثلًا در برابر نفى ، جوجه مىيابيم نه نفى تخم ؛ و ما در مقالهء هفتم به ثبوت رسانديم كه عدم و نفى يك معنى ساختهء ذهن است كه از وجود خارجى با نسبت گرفته مىشود و در همين سه پايه : « تخم مرغ ، جوجه و مرغ » هر يك عدم و نفى دوتاى ديگر مىباشد . پس پايهء دوم ( آنتىتز - نفى ) تنها و تنها نفى پايهء اول ( تز - اثبات ) نيست و

--> ( * ) آنچه از هراكليت هم نقل شده با [ منطق ] قدماى ما جور مىآيد كه قائل به تضاد عرضى مىباشند نه با منطق هگل كه قائل به تضاد طولى و درونى و تك شاخه‌اى است ؛ ولى ظاهراً عبارات بجز قسمت آخر از خود پل فولكيه است . از هراكليت جز جمله‌هاى كوتاه در دست نيست .