نقش تضاد در تغيير و تحول نقش غير مستقيم است يعنى اثر تضاد فقط تخريب و افساد و از ميان بردن حالت قبلى و آزاد كردن ماده است اما ماده براى اينكه پس از آزاد شدن ، حالت جديد به خود بگيرد خواه ناخواه نيازمند به عامل ديگرى است . پس تضاد را نمىتوان عامل اصلى و اساسى و منحصر حركت و تحول دانست و معرفى كرد . بعداً در خود متن نيز دربارهء اين مطلب بحث خواهد شد . اما اصل پنجم « 1 » : ماهيت حركت يا مثلث « تز ، آنتىتز ، سنتز » . اين همان مطلبى است كه در متن دربارهء آن بحث شده است و ما در پاورقيها توضيح خواهيم داد .