و صفا و همچنين بيم و اميد و آرزو و افسوس را از قاموس بشريت شسته و چراغهايى كه صنع و ايجاد در درون تاريك انسان روشن نموده خاموش كرده و يك انسان لا انسان ، آرى انسان لا انسان ، بار آورند . مراد ما اينها نيست ، بلكه ما مىگوييم انسان با هدايت طبيعت و تكوين پيوسته از همه سود خود را مىخواهد ( اعتبار استخدام ) و براى سود خود سود همه را مىخواهد ( اعتبار اجتماع ) و براى سود همه عدل اجتماعى را مىخواهد ( اعتبار حسن عدالت و قبح ظلم ) و در نتيجه فطرت انسانى حكمى كه با الهام طبيعت و تكوين مىنمايد قضاوت عمومى است و هيچ گونه كينهء خصوصى با طبقهء متراقيه ندارد و دشمنى خاصى با طبقهء پايين نمىكند بلكه حكم طبيعت و تكوين را در اختلاف طبقاتى قرايح و استعدادات تسليم داشته و روى سه اصل نامبرده مىخواهد هر كسى در جاى خودش بنشيند . ( 4 ) . آزادى انسان كه موهبتى طبيعى است در حدود هدايت طبيعت مىباشد و البته هدايت طبيعت بسته به تجهيزاتى است كه ساختمان نوعى داراى آنها مىباشد و از اين روى هدايت طبيعت ( احكام فطرى ) به كارهايى كه با اشكال و تركيبات جهازات بدنى وفق مىدهد محدود خواهد بود ؛ مثلًا از اين راه ما هيچگاه تمايل جنسى را كه از غير طريق زناشويى انجام مىگيرد ( مرد با مرد ، زن با زن ، زن و مرد از غير طريق زناشويى ، انسان با غير انسان ، انسان با خود ، تناسل از غير طريق ازدواج ) تجويز نخواهيم نمود . مثلًا تربيت اشتراكى نوزادان و الغاى نسب و وراثت و ابطال نژاد و . . . را تحسين نخواهيم كرد زيرا ساختمان مربوط به ازدواج و تربيت با اين قضايا وفق نمىدهد . ( 5 ) . اعتبارات سه گانهء نامبرده از اعتبارات ثابته مىباشند . 5 . اصل متابعت علم پر روشن است كه قواى فعاله در ماده چنان كه خود مادى هستند فعاليت آنها نيز در ماده مىباشد و يك قوهء فعاله همين كه ماده‌اى را مناسب فعاليت خود يافت شروع به فعاليت كرده و اثر خود را به سوى متأثر خود روانه خواهد ساخت و انسان و هر جانور زنده در فعاليت خود از اين حكم مستثنى نيستند . ما در صحنهء فعاليت خود با واقعيت خارج كار داريم ، واقعيت خارج را مىخواهيم ؛ با كسى كه سخن مىگوييم با شنوندهء خارجى رازگويى مىنماييم ، به سوى مقصدى كه روانه مىشويم مقصد را مىجوييم و اگر مىخوريم يا مىآشاميم