مرتضى مطهرى
41
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
را كه صورت مكتب فلسفى به خود گرفته « هرمس » « 1 » حكيم تنظيم نموده و عدهاى از فلاسفه كه « هرامسه » خوانده مىشوند در مكتب او تعليم و تربيت يافتهاند و چنان كه از كتاب علل منسوب به بليناس « 2 » بر مىآيد ، در آن عهد ، فلسفه به نام « علل اشياء » ناميده مىشده . پيروان اين مكتب به وجود عالمى ماوراء عالم طبيعت قائل بودهاند . پس از اين دوره نظرهاى فلسفى گوناگونى از ملطيّين داريم . دورهء ملطيين را مىتوان دورهء دوم تكامل فلسفه ناميد . در اين دوره نيز مطابق نقلهاى تاريخى قديم و جديد و آنچه در كتب فلسفه از عقايد و آراء آنها نقل شده گفتگو از عالمى ماوراء عالم طبيعت در ميان بوده . همچنين يونانيّين معاصر ملطيّين يا متأخر از آنها تا زمان سقراط . آنچه هم از فلاسفهء هند و چين كه معاصر ملطيين ( قرن ششم قبل از ميلاد ) يا قبل از آنها بودهاند نقل شده است تقريباً همين طور است . بالاخره در ميان پيشينيان يك مكتب مشخص فلسفى كه داراى پيروانى بوده باشد و به كلى منكر ماوراء الطبيعه بوده باشد نمىتوان پيدا كرد . افراد مادى و دهرى كه در غالب ازمنه بودهاند غالباً كسانى هستند كه در حال حيرت و ترديد بودهاند و مدعى بودهاند كه ادلّهء الهيون آنها را قانع نكرده است . عليهذا براى فلسفهء مادى نمىتوان يك سابقهء تاريخى پيدا كرد و تنها در قرن هجدهم و نوزدهم بود كه در اروپا فلسفهء مادى به عللى كه عن قريب خواهيم گفت سر و صدايى راه انداخت و قيافهء يك مكتب فلسفى به خود گرفت و در مقابل ساير مكاتب عرض اندام و اظهار قدرت نمود هر چند طولى نكشيد كه در قرن بيستم با شكست شديد مواجه شد و جلال و جبروت خود را از دست داد . پس در حقيقت تاريخچهء حقيقى فلسفهء مادى از قرن هجدهم شروع مىشود . ولى ماديين خودشان سعى دارند كه مكتب مادى را داراى يك سابقهء ممتدّ تاريخى و جميع دانشمندان بزرگ دنيا را مادى جلوه دهند ، جلو داران پيشروى علوم را مادى و ماديين را جلوداران پيشروى علوم معرفى كنند ، تا جايى كه گاهى دربارهء ارسطو مىگويند « بين ماترياليسم و ايده آليسم در نوسان بود » و گاهى در نوشتجات