مرتضى مطهرى

375

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

ايجاد مىكند و گاهى بدون آنكه خود توجه داشته باشد اين تغييرات و تجهيزات پيدا مىشود چنان كه مثلًا اگر انسانى را به ارتفاع زياد ببرند خود به خود بر عدهء گلبولهاى قرمز خون وى افزوده مىشود تا بتوانند اكسيژن را كه در آن ارتفاع ، تقليل يافته به مقدار كافى به خود جلب كنند همچنانكه در نباتات نيز كم و بيش اين اصل حكمفرماست . اين اصل به نام « اصل انطباق با محيط » خوانده مىشود . بسيارى از علماى حيوان‌شناسى پيدايش اعضا و جوارح و جهازات عجيب بدنى حيوانات را روى همين اصل توجيه كرده‌اند . در اينكه وضع ساختمان وجودى موجود زنده متناسب با احتياجات وى است و هم در اينكه تغيير احتياجات موجب تغييراتى در ساختمان وجودى موجود زنده از لحاظ تجهيزات حياتى مىشود و اين تغيير تجهيزات همواره متناسب با رفع نيازمنديهاى حياتى است و به طورى است كه موجبات ادامهء حيات را فراهم مىسازد علماى حيوان‌شناسى ترديدى ندارند و از قديم هم كم و بيش توجهى به اين مطلب شده - ابن سينا در كلمات خود اشاره‌اى به اين مطلب كرده است - ولى در اينكه علت حقيقى اين تغييرات در ساختمان وجودى موجود زنده چيست و هم در اينكه حدود اين تغييرات چقدر است و موجود زنده تا چه اندازه قدرت دارد كه فعاليت كرده خود را با محيط سازگار و براى ادامهء حيات آماده كند اختلاف است . بعضى علت اين تغييرات را همان عوامل طبيعى محيط مىدانند و بعضى خود احتياج را موجد و پديد آورنده مىدانند و بعضى نيروى حياتى را كه از آن به « نفس ناميه » ( در نباتات ) و « نفس حيوانيه » ( در حيوانات ) تعبير مىشود علت اين تغييرات و تجهيزات مىدانند و بعضى مستقيماً اين تغييرات را مستند به علل ماوراءالطبيعه‌اى مىدانند . قدر مسلّم اين است كه علم تاكنون نتوانسته است علت واقعى اين تغييرات را نشان بدهد و آنچه گفته شده است از قبيل نظريه‌هاى فلسفى است كه با استدلالات فلسفى بايد صحت و سقم آنها را سنجيد . ما در اينجا نمىتوانيم از مطلب خودمان خارج شده وارد اين مطلب بشويم ، ناچار به جاى ديگر موكول مىكنيم . آنچه مربوط به مطلب فعلى ماست همين قدر است كه چنين اصلى به نام « اصل انطباق با محيط » كه ما براى آنكه معناى عامترى را شامل شود آن را « اصل انطباق با احتياجات » مىخوانيم بر وجود موجود زنده حكمفرماست و اين انطباق گاهى پنهان از شعور و گاهى آشكار واقع مىشود و اين اصل هم بر شؤون جسمانى و هم بر شؤون نفسانى حاكم است يعنى از جهازات