تمجيد است و به نام « مسائل فلسفى » معروف است در حقيقت مربوط به فلسفه نيست ، بلكه مربوط به رياضيات يا فيزيك يا روانشناسى است . و الحق بايد انصاف داد فلاسفهء اسلامى كه بيشتر همت خويش را صرف تحقيق در اين فن كرده‌اند خوب از عهدهء اين كار بر آمده‌اند و فلسفهء نيمه كارهء يونان را تا حد زيادى جلو برده‌اند و با آنكه فلسفهء يونان در ابتداى ورود در حوزهء اسلامى مجموعاً بيش از دويست مسأله نبود ، در فلسفهء اسلامى بالغ بر هفتصد مسأله شده است و علاوه اصول و مبانى و طرق استدلال حتى در مسائل اوليهء يونان به كلى تغيير كرده و مسائل فلسفه تقريباً خاصيت رياضى پيدا كرده . اين خصوصيت در فلسفهء صدر المتألّهين كاملًا هويداست و بايد انصاف داد كه در اين جهت تقدم با دانشمندان اسلامى است . اينها مطالبى است كه در ضمن اين سلسله مقالات با اسناد و دلائل بر خوانندهء محترم روشن خواهد گشت . مدتى است كه موج فلسفهء اروپا به ايران هم رسيده و كم و بيش رسالات فلسفى از زبانهاى اروپايى به فارسى ترجمه شده است و شايد اولين نشريهء فلسفى جديد به زبان فارسى ، ترجمهء رسالهء گفتار دكارت است كه در يك قرن پيش به وسيلهء كنت گوبينو و دستيارى بعضى ترجمه شده و البته بعدها هر چه بيشتر صيت علوم غربى پيچيد نام علما و فلاسفهء غرب هم بيشتر بر سر زبانها افتاد و به تدريج كتابها و رساله‌هاى بيشترى به زبان فارسى منتشر شد و عده‌اى هم از طريق رسالات و مجلّات عربى از نظريات جديد آگاه مىشدند و با اينكه مدتى است كه توجه علاقه‌مندان جلب شده است كه عقايد و آراء جديد در فلسفهء قديم وارد شود و بين نظريات جديد و نظريات فلاسفهء اسلامى مقايسه شود متأسفانه تا كنون اين منظور عملى نگرديده و از آن زمان تا كنون آنچه رسالات فلسفى نشر يافته يا صرفاً به سبك قدما بوده و احياناً در مسائل مرتبط به طبيعيات و فلكيات هم كه نظريات جديد به كلى مخالف آنهاست باز از سبك قديم پيروى شده ، و يا آنكه صرفاً جنبهء نقل و ترجمهء نظريات جديد را داشته است ؛ و چون طريق تحقيق و سبك ورود و خروج فلاسفهء