در طبيعت ، هر تركيب مفروض ، مستمند آخرين مادهء تحليلى بوده ولى ماده ، ديگر ماده نمىخواهد بلكه خود ماده است . پس سنخ احتياج هر قضيه به قضيهء استحالهء اجتماع و ارتفاع نقيضين ( اوّل الاوايل به اصطلاح فلسفه ) غير از سنخ احتياج نظرى به بديهى مىباشد كه احتياج مادى و صورى است . توضيح اينكه ما اگر يك برهان رياضى را مثلًا با نتيجه‌اش در نظر گرفته و مورد بررسى قرار دهيم و با تأمل كافى چشم را با برهان پر كرده و به سوى نتيجه نگاه كنيم ، و بالعكس نتيجه را به دست ادراك سپرده و به برهان مراجعه نماييم ، در اين حركت فكرى با دو پيشامد تازه مواجه خواهيم شد : يكى اينكه اگر مواد برهان مفروض را با مواد برهان ديگرى عوض كنيم ، مثلًا قضاياى مستعمله در يك برهان طبيعى را با قضاياى مستعمله در يك برهان رياضى عوض كنيم مشروط بر اينكه