جمع « سفر » گرفته . در كتاب مذاهب و فلسفه‌هاى آسياى وسطى صفحه 81 مىنويسد : ملا صدرا چند كتاب ديگر راجع به مسافرت ( سفر نامه ) نوشته است . » كتابى كه مرحوم اقبال پاكستانى به زبان انگليسى هنگام تحصيل در دانشگاه كمبريج به نام توسعهء حكمت در اسلام منتشر كرده است به دست نيامد ولى قدر مسلّم اين است كه بسيار مختصر و ناچيز بوده است . اين دو نفر ( كنت گوبينو و ادوارد برون ) از مستشرقين بزرگ به شمار مىروند . دانشمند متتبّع مرحوم شيخ محمد خان قزوينى كه خود در حدود سى سال در كتابخانه‌هاى مختلف اروپا مشغول مطالعه بوده است و با بسيارى از خاورشناسان رابطهء نزديك و صميمى داشته است ، در مقاله‌اى كه در مجلّهء ايرانشهر چاپ برلين به مناسبت فوت ادوارد برون منتشر كرده و جزء « بيست مقاله » ايشان ضبط شده است دربارهء ادوارد برون مىگويد : « ما بين مستشرقين اروپا و امريكا هيچكس اينهمه زحمت دربارهء ادبيات ايران نكشيده است و مخصوصا به ادبيات و ذوقيات و معنويات ايران يعنى به افكار حكما و عرفا و ارباب مذاهب اين مملكت اين اندازه محبت خالص و صميمى از اعماق قلب نداشته است . » ايضا در همان مقاله راجع به كنت گوبينو مىنويسد : « وى از نويسندگان بسيار مشهور فرانسه است و صاحب تأليفات در مواضيع فلسفى و اجتماعى و مذهبى و تاريخى و غيره و مؤسس طريقهء مخصوصى است از فلسفهء تاريخ معروف به « گوبينيسم » كه مخصوصا در آلمان پيروان زياد دارد . وى در سنوات 1271 - 1274 ( هجرى قمرى ) به سمت نيابت اول سفارت فرانسه در تهران و در سنوات 1278 - 1280 به سمت وزير مختارى همان دولت در همان شهر اقامت داشته است . » چنان كه ملاحظه مىفرماييد يكى از اين دو مستشرق بزرگ صدر المتألّهين را تابع مكتب مشّاء معرفى مىكند و ديگرى در مقام رد قول او به مسطورات يكى از كتب تواريخ و تراجم ( روضات الجنات ) استناد مىكند ؛ يكى مىگويد اسفار سفرنامه است ،