اراده و شك و جزم و غيره عكسبردارى نموده و سپس با قوهء تجريد و تعميم ، از آنها « معانى كليه » ساخته و با قوهء تجزيه و تركيب ، صور گوناگونى از آنها پديد آورده است : سر دستهء اين جماعت جان لاك انگليسى است و اين جمله - كه گفته شده است ضرب المثل لاتينى است - از وى در اين باب معروف است : « در عقل چيزى نيست كه قبل از آن در حس وجود نداشته باشد » . روى اين نظريه ، عناصر اوليهء عقل بشر منحصر است به آنچه از راه يكى از حواس خارجى يا داخلى وارد ذهن شده است . در اين مقاله هر دو نظريهء معروف اروپا ابطال مىشود ، و اثبات مىشود كه نه نظريهء عقلى صحيح است و نه نظريهء حسى ؛ يعنى نه آن طورى كه عقليون فرض كرده‌اند عقل پاره‌اى از مفاهيم و تصورات را بالفطره و بالذات واجد است و نه آن طورى كه حسيون پنداشته‌اند محتويات ذهنى منحصر است به آنچه ذهن به وسيلهء يكى از حواس خارجى يا داخلى از يك پديدهء خارجى يا از يك پديدهء نفسانى صورت گيرى نموده است ؛ و به عبارت ديگر تحقيق مىشود كه نه آن طورى كه عقليون فرض كرده‌اند عقل داراى آن خاصيت ذاتى است كه پاره‌اى از مفاهيم را از پيش خود و بدون وساطت و مداخلهء هيچ قوهء ديگرى ابداع نمايد و نه آن طورى كه حسيون پنداشته‌اند كار عقل منحصر است به تجريد و تعميم و تجزيه و تركيب صورتهاى محسوسه ، بلكه قوهء مدركهء انسان يك فعاليت ديگر نيز انجام مىدهد كه ما او را « نوعى خاص از انتزاع » مىناميم و در اين مقاله تحت عنوان « اعتبار » نام برده مىشود ؛ و همين « اعتبار » يا « انتزاع » است كه بديهيات اوليهء تصوريهء منطق و غالب مفاهيم عامهء فلسفه را براى ذهن بشر به وجود آورده است و اين رشته مفاهيم انتزاعى از آن جهت « مفاهيم عامه » خوانده مىشوند كه كلىترين و عمومىترين تصوراتى است كه عارض ذهن بشر شده و كلىتر از اين تصورات ممكن نيست ، از قبيل تصور وجود و عدم و وحدت و كثرت و وجوب و امكان و امثال اينها . اين مفاهيم عامه به ترتيبى كه گفته خواهد شد از لحاظ پيدا شدن براى ذهن مؤخرند از مفاهيم خاصه و بالاخص از محسوسات خارجيه و از اين لحاظ در درجهء دوم واقعند ( معقولات ثانيه ) ولى از لحاظ منطقى « بديهى اوّلى » مىباشند ؛ يعنى از لحاظ فلسفى و روان‌شناسى در درجهء دوم‌اند و از لحاظ منطقى در درجهء اول . علاوه بر اين جهت ، در اين مقاله راه پيدايش يك سلسله تصورات ديگر كه بعضى