در قضاياى شرطيه دو طرف را « مقدّم » و « تالى » مىخوانند ؛ يعنى جزء اول « مقدّم » و جزء دوم « تالى » خوانده مىشود ، بر خلاف حمليه كه جزء اول را « موضوع » و جزء دوم را « محمول » مىخوانند . قضيهء شرطيهء متصله همواره در زبان فارسى با الفاظى از قبيل « اگر » ، « چنانچه » ، « هر زمان » و امثال اينها و در عربى با الفاظى از قبيل « إن » ، « إذا » ، « بَيْنَما » ، « كُلَّما » توأم است ؛ و قضيهء شرطيهء منفصله در زبان فارسى با لفظ « يا » و در زبان عربى با الفاظى از قبيل « أَوْ » ، « إِمّا » و امثال اينها توأم است . موجبه و سالبه تقسيم قضيه به حمليه و شرطيه ، چنان كه ديديم تقسيمى بود به حسب رابطه و نسبت حكميّه . اگر رابطه ، اتحادى باشد قضيه ، حمليه است و اگر رابطه از نوع تلازم يا تعاند باشد شرطيه است . تقسيم قضيه به حسب رابطه به گونهء ديگر هم هست و آن اين كه در هر قضيه يا اين است كه رابطه ( اعمّ از اتحادى يا تلازمى يا تعاندى ) اثبات مىشود و يا رابطه نفى مىشود . اولى را « قضيّهء موجبه » و دومى را « قضيّهء سالبه » مىخوانند . مثلًا اگر بگوييم : « زيد ايستاده است » قضيهء حمليهء موجبه است ، و اگر بگوييم : « چنين نيست كه زيد ايستاده است » قضيهء حمليهء سالبه است . اگر بگوييم : « اگر بارندگى زياد باشد محصول فراوان است » [ يا ] بگوييم : « اگر باران به كوهستان نبارد - به سالى دجله گردد خشك رودى » قضيهء شرطيهء متصلهء موجبه است ، و اگر [ بگوييم « چنين نيست كه اگر بارندگى زياد باشد محصول اندك است » ] شرطيهء متصلهء سالبه است . اگر بگوييم : « عدد يا جفت است يا طاق » قضيهء شرطيهء منفصلهء موجبه است ، و اگر بگوييم : « نه چنين است كه عدد يا جفت است يا عددى ديگر » قضيهء شرطيهء منفصلهء سالبه است . قضيهء محصوره و غير محصوره قضاياى حمليه به حسب موضوع نيز تقسيم مىپذيرند ، زيرا موضوع قضيهء حمليه يا جزئى حقيقى است ، يعنى يك فرد و يك شخص است ، و يا يك معنى كلّى