مرتضى مطهرى
57
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
و يا هر يك از اين دو بر تمام افراد ديگرى صدق مىكند ؛ يعنى قلمرو هر دو كلى يكى است . در اين صورت نسبت ميان اين دو كلى نسبت « تساوى » است و آن دو كلى را « متساويين » مىخوانند . و يا اين است كه يكى بر تمام افراد ديگرى صدق مىكند و تمام قلمرو آن را در بر مىگيرد اما ديگرى تمام قلمرو اولى را در بر نمىگيرد بلكه بعضى از آن را در بر مىگيرد . در اين صورت نسبت ميان آن دو كلى نسبت « عموم و خصوص مطلق » است و آن دو كلى را « عام و خاص مطلق » مىخوانند . و يا اين است كه هر كدام از آنها بر بعضى از افراد ديگرى صدق مىكند و در بعضى از قلمروهاى خود با يكديگر اشتراك دارند و اما هر كدام بر افرادى صدق مىكند كه ديگرى صدق نمىكند يعنى هر كدام قلمرو جداگانه نيز دارند . در اين صورت نسبت ميان آن دو كلى « عموم و خصوص من وجه » است و آن دو كلى را « عام و خاص من وجه » مىخوانند . اول مثل « انسان » و « درخت » ، كه هيچ انسان درخت نيست و هيچ درخت انسان نيست ، نه انسان شامل [ افراد ] درخت مىشود و نه درخت شامل افراد انسان مىشود ، نه انسان چيزى از قلمرو درخت را در بر مىگيرد و نه درخت چيزى از قلمرو انسان را . دوم مثل « انسان » و « تعجب كننده » كه هر انسانى تعجب كننده است و هر تعجب كننده انسان است ، قلمرو انسان همان قلمرو تعجب كننده است و قلمرو تعجب كننده همان قلمرو انسان است . سوم مانند « انسان » و « حيوان » ، كه هر انسانى حيوان است اما هر حيوانى انسان نيست ( مانند اسب كه حيوان است ولى انسان نيست ) بلكه بعضى حيوانها انساناند مثل افراد انسان كه هم انساناند و هم حيوان . چهارم مانند « انسان » و « سفيد » ، كه بعضى انسانها سفيدند و بعضى سفيدها انساناند ( انسانهاى سفيد پوست ) اما بعضى انسانها سفيد نيستند ( انسانهاى سياه و زرد ) و بعضى سفيدها انسان نيستند ( مانند برف كه سفيد هست ولى انسان نيست ) . در حقيقت دو كلى متباين مانند دو دايرهاى هستند كه از يكديگر جدا هستند و از داخل يكديگر نمىگذرند ؛ دو كلى متساوى مانند دو دايرهاى هستند كه بر روى يكديگر قرار گرفتهاند و كاملًا بر يكديگر منطبقند ؛ دو كلى عام و خاص مطلق مانند دو دايرهاى هستند كه يكى كوچكتر از ديگرى است و دايرهء كوچكتر در داخل دايرهء