مرتضى مطهرى
79
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
صورى يعنى ارتباطى كه بين كلمات وجود داشته تا نامه را به وجود آورده و علت غايى هدف نويسنده است . وقتى سلسله كلمات مربوط به هم را در نامه انتخاب كرديم يا يك سلسله اشياء منظم و مربوط به هم را در ساختن يك ميز انتخاب كرديم ، ما همانجا علّت غايى را در آن متمركز كردهايم . اما استدلالى كه آقاى مهندس بازرگان در كتاب راه طى شده كرده ، به نظر من كاملا درست است . ايشان مىگويند دانشمندان امروز پى به وجود نظمى در دنيا بردهاند و اعتراف به اين نظم مىكنند . نظم غير از رابطهء علّت و معلول است . علت و معلول را همه قبول دارند . نظم مسألهء ديگرى است . ممكن است علل مختلف معلولهاى مختلفى به وجود آورند ولى بين آنها نظمى بر قرار نباشد . دانشمندان ماترياليست نظم را در عالم علم مىپذيرند اما در استنتاج و استنباط از آن تعلل يا مسامحه يا تعمّد مىكنند و مىگويند لازم نيست ناظمى ، هدفى و علت غايىاى وجود داشته باشد تا اين نظم به وجود آمده باشد ، خود به خود و بر حسب تصادف به وجود آمده . سلولهاى بدن بر حسب تصادف اين جور قرار گرفتهاند : يكى چشم ، يكى مو ، يكى استخوان و يكى پوست شده . اما يك موحد به طريق استدلال امروز كه بخصوص قانون احتمالات را به صورت رياضى درآوردهاند استدلال مىكند كه امكان ندارد اين نظم را در علم بپذيريم اما ناظم مستشعر را نپذيريم . ناچاريم ناظم مستشعر را بپذيريم . قانون احتمالات مىگويد شما اگر يك كيسهء سربستهاى داشته باشيد ، در آن سه گلولهء سفيد و چهار گلولهء سياه بيندازيد ، به طورى كه اين گلولهها هم وزن و هم شكل باشند و به طور يكسان لمس شوند ( زبرى و نرمى و سردى و گرمى آنها يكسان باشد ) ، بعد چشم بسته دستمان را وارد اين كيسه كنيم و يكى از اين گلولهها را در بياوريم ، احتمال اينكه اين گلوله سفيد باشد 7 / 3 و احتمال اينكه گلولهء سياه بيرون بيايد 7 / 4 است . بنابراين چنين تعريف مىكنند : احتمال وقوع هر حادثه يك عدد كسرى است كه صورت آن تعداد موفقيّت و مخرج آن تعداد امكان را نشان مىدهد . پس احتمال وقوع هر حادثه عددى است كمتر از 1 . وقتى صورت و مخرج مساوى باشد ، احتمال وقوع هم 1 مىشود ، يعنى مثلا اگر داخل آن كيسه تمام هفت گلوله سياه باشد ، احتمال اينكه گلولهء سياه در بياوريم 1 7 / 7 است كه به آن مىگويند حوادث حتمى الوقوع . و در اين كيسه كه گلولهء قرمزى وجود ندارد ، احتمال اينكه گلولهء قرمزى در بياوريم 0 7 / 0 است . پس عدد احتمالى حوادث ممتنع الوقوع صفر است . بعد مىگويند آيا اگر ما هفت بار در كيسه دست كنيم ، سه بار گلولهء سفيد و چهار بار گلولهء قرمز در مىآيد ؟ جواب اين است كه خير . اما اگر تعداد آزمايش را