مرتضى مطهرى
27
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
محدود و محصور است به عالم شهادت و طبيعت و محسوسات يا عالمى غير از عالم محسوس و عالم طبيعت و عالم شهادت وجود دارد ؟ طرح مسأله در مقدمهء اين بحث ، ما بعضى از مطالب را بايد حتما ذكر كنيم ، اگر ذكر نكنيم به نتيجه نخواهيم رسيد يا دير به نتيجه خواهيم رسيد . يكى از آنها اين است كه مسائل از نظر پيدا كردن راه حل بر دو قسم است : بعضى مسائل ، اشكال در پيدا كردن راه حل است به اين معنا كه طرح مسأله خيلى ساده است ، همهء افراد در طرح مسأله يك جور فكر مىكنند ولى بحث در پيدا كردن راه حلش است ، مثل مسائل سادهء رياضى ، يك مسأله را وقتى طرح مىكنند ، دو تا دانشجو يا دانشآموز كه مسأله را طرح مىكنند يك جور طرح مىكنند ، طرحش خيلى ساده است ولى يكى از آنها راه حلى برايش پيدا مىكند ، ديگرى راه حل پيدا نمىكند . به اصطلاح منطقيين تصورشان از مسأله يك جور است ولى در تصديق به حكم با همديگر اختلاف پيدا مىكنند . يك كسى يك برهانى براى اثبات همين كه تصور شده پيدا مىكند و ديگرى پيدا نمىكند . بعضى از مسائل - كه معمولا مسائل فلسفى از اين قبيل است - اشكال عمده در طرح صحيح خود مسأله است كه مسأله از اوّل صحيح طرح شود و اغلب مسأله به صورت صحيحى طرح نمىشود و اشكالاتى هم كه پيدا مىشود از كيفيت طرح پيدا مىشود ، يعنى يك آدم مفكّر از اوّل مسأله را به يك شكل ناصحيحى طرح مىكند ، بعد هم بيست سال رويش كار مىكند به نتيجهاى نمىرسد چون از اول صحيح طرح نكرده ، و مىگويند يك تفاوتى كه ميان مسائل فلسفى و ساير مسائل وجود دارد اين است كه مسائل فلسفى را عمده بايد خوب تصور كرد . زحمت در اين است كه انسان مسأله را آن جورى كه هست از اوّل خوب در ذهن خودش طرح كند . اگر بتواند مسأله را خوب طرح كند ، بعد پيدا كردن راه حلش برايش آسان است ، لغزشگاهش همين است كه آن را صحيح طرح نكند ، بعد هم يك عمر معطل مىشود ، آخرش هم به جايى نمىرسد ، و اين مطلب درباره توحيد فوق العاده صادق است . عمده اين است كه ما اين مسأله را از اوّل صحيح طرح كنيم و همهء اشتباهات ، ايرادها ، اشكالها ، شكلها و شبههها هم روى همين است كه تصور افراد از اين مسأله تصور صحيحى نيست .