منزلة بين المنزلتين اعتقاد معتزله به اصل « منزلة بين المنزلتين » به دنبال دو عقيدهء متضاد بود كه قبلًا در جهان اسلام راجع به كفر و ايمان فسّاق پديد آمد . براى اولين بار « خوارج » اين عقيده را اظهار كردند كه ارتكاب گناه كبيره بر ضدّ ايمان است يعنى مساوى با كفر است پس مرتكب گناه كبيره كافر است . چنان كه مىدانيم خوارج در اثر حادثهء « حكميّت » در جنگ صفّين پديد آمدند و ظهورشان در نيمهء اول قرن اول هجرى ، يعنى در حدود سال 37 هجرى مقارن با خلافت امير المؤمنين على ( عليه السّلام ) بوده است . در نهج البلاغه آمده است كه امير المؤمنين با آنها دربارهء اين مسأله مباحثه كرد و با ادلّهء متقنى نظريّهء آنها را باطل ساخت . خوارج ، بعد از حضرت امير نيز بر ضدّ خلفاى زمان ، و اهل امر به معروف و نهى از منكر و اهل تكفير و تفسيق بودند . چون غالب خلفا مرتكب گناهان كبيره مىشدند طبعاً خوارج آنها را كافر مىدانستند و به همين جهت خوارج همواره در قطب مخالف سياستهاى حاكم قرار داشتند . گروه ديگرى به وجود آمدند ( يا آنها را سياستها به وجود آوردند ) كه به نام « مرجئه » خوانده مىشدند . مرجئه از لحاظ ارزش تأثير گناه ، در نقطهء مقابل خوارج قرار داشتند . آنها مىگفتند اساس كار اين است كه انسان از نظر عقيده و ايمان كه مربوط به قلب است مسلمان باشد ؛ اگر ايمان كه امر قلبى است درست بود ، مانعى ندارد كه عمل انسان فاسد باشد ؛ ايمان ، كفّارهء عمل بد است . رأى و عقيدهء مرجئه به نفع دستگاه حاكم بود ، يعنى موجب مىشد كه مردم اهميّت زيادى براى فسق و فجورهاى آنها قائل نشوند و آنها را با همهء تبهكاريها اهل بهشت بدانند . مرجئه صريحاً مىگفتند : « پيشوا هر چند گناه كند مقامش باقى است و اطاعتش واجب است و نماز پشت سر او صحيح است » . به همين دليل خلفاى جور از مرجئه حمايت مىكردند . مرجئه مىگفتند فسق و گناه هر چند كبيره باشد مضرّ به ايمان نيست ، پس مرتكب كبيره مؤمن است نه كافر . معتزله عقيدهء ميانه‌اى ابراز داشتند ، گفتند مرتكب كبيره نه مؤمن است و نه كافر ، برزخ ميان آن دو است . معتزله نام اين مرحلهء ميانه را « منزلة بين المنزلتين » گذاشتند .