إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ ( 1 ) . پيروى نمىكنند مگر از گمان و از آنچه نفسها خواهش مىكنند . شتابزدگى هر قضاوت و اظهار نظرى مقدارى معيّن مدارك لازم دارد و تا مدارك به قدر كافى در يك مسأله جمع نشود هر گونه اظهار نظر ، شتابزدگى و موجب لغزش انديشه است . قرآن كريم مكرّر به اندك بودن سرمايهء علمى بشر و كافى نبودنش براى برخى قضاوتهاى بزرگ اشاره مىكند و اظهار جزم را دور از احتياط تلقّى مىنمايد . مثلا مىفرمايد : وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ( 2 ) . آن مقدار علم و اطّلاعى كه به شما رسيده اندك است و براى قضاوت كافى نيست . امام صادق عليه السّلام فرمود : خداوند در قرآن بندگان خويش را با دو آيه اختصاص داد و تأديب فرمود : يكى اينكه تا به چيزى علم پيدا نكرده‌اند تصديق نكنند ( شتابزدگى در تصديق ) و ديگر اينكه تا به چيزى علم پيدا نكرده‌اند ، تا به مرحلهء علم و يقين نرسيده‌اند ، ردّ و نفى نكنند ( شتابزدگى در انكار ) . خداوند در يك آيه فرمود : أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْكِتابِ أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ( 3 ) . آيا از آنها در كتاب ( كتاب فطرت يا كتابهاى آسمانى ) پيمان گرفته نشده كه جز آنچه حقّ است ( حق بودنش محرز است ) به خداوند نسبت ندهند ؟ در آيهء ديگر فرمود :

--> ( 1 ) . نجم / 23 . ( 2 ) . اسراء / 85 . ( 3 ) . اعراف / 169 .