نيست . فعّاليّت انسانى آنگاه انسانى است كه علاوه بر عقلانى بودن و ارادى بودن ، در جهت گرايشهاى عالى انسانيّت باشد و لااقل با گرايشهاى عالى در تضاد نباشد ، و الّا جنايت‌آميزترين فعّاليّتهاى بشرى احيانا با تدبيرها و تيزهوشيها و مآل‌انديشيها و طرح‌ريزيها و تئورىسازيها صورت مىگيرد . نقشه‌هاى شيطانى استعمارى بهترين شاهد مدّعاست . در اصطلاحات دينى اسلامى ، نيروى تدبير آنجا كه از گرايشهاى انسانى و ايمانى جدا مىشود و در خدمت اهداف مادّى و حيوانى قرار مىگيرد ، « نكرا » و « شيطنت » ناميده شده است . بگذريم از اين جهت كه فعّاليّت تدبيرى لزوما انسانى نيست بلكه اگر بر محور هدفهاى حيوانى باشد از فعّاليّتهاى التذاذى حيوانى بسى خطرناك‌تر است - مثلا حيوانى به خاطر پر كردن شكم خود حيوانى يا انسانى را مىدرد ، ولى انسان تدبيرگر حسابگر براى مقصودى در همين حد ، شهرهايى را ويران مىكند و صدها هزار نفر نفوس بىگناه را به آتش مىكشد - آرى ، بگذريم از اين جهت ، آيا اهداف عقل از نظر مجموع مصالح فردى كافى است ؟ به عبارت ديگر ، حدّ كارآيى عقل فردى از نظر ارائهء مصالح فردى چيست ؟ در اينكه نيروى عقل و تفكّر و انديشه براى تدبيرهاى جزئى و محدود زندگى ضرورى و مفيد است بحثى نيست . انسان در زندگى همواره مواجه با مسائلى است از قبيل انتخاب دوست ، انتخاب رشتهء تحصيلى ، انتخاب همسر ، انتخاب شغل ، مسافرت ، معاشرت ، تفريح ، فعّاليّتهاى نيكوكارانه ، مبارزه با كژيها و ناراستيها و . . . بدون شك در همهء اينها نيازمند به تفكّر و انديشه و تدبير است و هر چه بيشتر و بهتر بينديشد موفّقيت بيشترى كسب مىكند ، و احيانا نيازمند به استمداد از تفكّر و تجربهء ديگران مىشود ( اصل مشورت ) . در همهء اين موارد جزئى ، انسان طرح تهيّه مىكند و آن را به مرحلهء اجرا در مىآورد . در دايرهء كلّى و وسيع چطور ؟ آيا انسان قادر است طرحى كلّى براى همهء مسائل زندگى شخصى خود كه همه را در برگيرد و منطبق بر همهء مصالح زندگى او باشد بريزد ، يا قدرت طرح‌ريزى فكرى فردى در حدود مسائل جزئى و محدود است و احاطه بر مجموع مصالح زندگى كه سعادت همه جانبه را در برگيرد از عهدهء نيروى عقل بيرون است ؟ مىدانيم كه برخى فيلسوفان به چنين « خودكفايى » معتقد بوده‌اند ، مدّعى شده‌اند كه راه سعادت و شقاوت را كشف كرده‌ايم و با اعتماد به عقل و اراده ،