نمىگذارد ؟ ثانيا فرضا كه عدالت و ظلم به همان مفهوم اخلاقى انسانى در مورد خداوند متعال نيز قابل جريان باشد ، يعنى فرضا عدالت اخلاقى ، صفت كمال ، و ظلم اخلاقى ، صفت نقص درباره خداوند شمرده شود آيا ظلم در مورد خداوند عملا ممكن است مصداق پيدا كند ؟ نه از آن جهت كه محال است از خداوند ظلم صادر شود ، و نه از آن جهت كه حسن و قبح و عدل و ظلم همه مفاهيمى شرعى هستند نه عقلى آنچنان كه اشاعره مىگويند ، كه اين دو جهت ، مطلب ديگرى است و بعدها دربارهء آنها بحث خواهيم كرد ؛ بلكه با قطع نظر از اينكه محال است يا محال نيست كه از خداوند ظلم صادر شود و با فرض قبول اين جهت كه حسن و قبح افعال ، ذاتى است و عدل و ظلم معانيى واقعى هستند ؛ از اين جهت كه عدل رعايت حق غير است و ظلم تجاوز به حق غير ؛ يعنى در موردى كه پاى حقّى در ميان است و موجودى نسبت به آن حق ، اولويّت دارد ، هر نوع تجاوز از ناحيهء ديگرى به آن حق ، نوعى ظلم نسبت به صاحب حق كه اولويّت دارد شمرده مىشود . بديهى است كه در رابطهء ميان مخلوقات نسبت به يكديگر ، اولويّت و عدم اولويّت ، و مالكيّت و عدم مالكيّت ، نسبت به برخى امور معنى دارد ، مثلا زيد نسبت به حيات و آزادى خودش و نسبت به ثروتى كه خود توليد كرده است ، اولويّت و مالكيت دارد ، و عمرو نسبت به حيات و آزادى و دست آورد خودش اولويّت دارد ، تجاوز زيد به حوزهء اولويّت عمرو ، ظلم است و تجاوز عمرو به حوزهء اولويّت زيد ظلم است . در رابطهء خالق و مخلوق چطور ؟ مخلوق هر چه دارد از خالق است . اولويّت و مالكيّت مخلوق در طول اولويّت و مالكيّت خالق است ، يعنى در عرض مالكيت خالق ، مالكيتى ، و در عرض اولويت او اولويتى نيست . در مقام تمثيل و تفهيم ، مالكيت خداوند و مالكيت بشر را از قبيل مالكيت پدر و مالكيت فرزند كودك بايد در نظر گرفت . پدر براى هر يك از كودكان خود اسباب‌بازى تهيه مىكند . كودكان هر كدام براى خود نسبت به اسباب بازيى كه دريافت كرده‌اند حق مالكيت و اولويتى قائلند . هر كودك ، تصرّف كودك ديگر را ، تصرّف عدوانى و تجاوز به مرز حقوقى خود مىشمارد ، ولى آيا مالكيت و اولويت كودك ، مىتواند مالكيت و اولويت پدر را نفى كند ؟ يا آن مالكيت در طول اين مالكيت است و هيچ‌گونه تنافى در كار نيست ، و اگر پدر در آنها تصرف كند ، در مال خود و ملك خود تصرف كرده است ؟ خداوند متعال ، مالك الملك على الاطلاق است ، شريكى در ملك ندارد ، به