محمدرضا جبارى

73

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

است . وى متأسفانه پس از انتقال امام رضا عليه السّلام به مرو ، به عنوان جاسوس مأمون در بيت امام عليه السّلام ، در خدمت خاندان عباسى قرار گرفت . 2394712 خ 0 8 خ پس از انتقال امام رضا عليه السّلام به مرو ، گرچه مدينه از نعمت حضور امام در آن‌جا محروم ماند ، ولى طبيعى است كه ارتباط حضرت با شيعيان مدينه و همين‌طور اهل بيتش در اين شهر برقرار بود . گرچه منابع موجود ، به نام وكيل يا وكلايى در مدينه ، در اين برهه زمانى تصريح نكرده‌اند ، امّا امام عليه السّلام گاهى كسانى را براى انجام مأموريت‌هايى به حجاز و از جمله مدينه ، اعزام مىنمود كه براى نمونه مىتوان به « محمد بن عيسى بن عبيد » اشاره كرد كه از جانب حضرت ، براى انجام حج و رساندن مالى به اهل‌بيت ايشان در مدينه و برخى نيازمندان مأمور گرديد . 4394712 خ 0 9 خ در عصر امامت امام جواد عليه السّلام ، و در طول اقامت ايشان در مدينه ، امور رهبرى سازمان وكالت در اين شهر صورت مىگرفت و شيعيان و وكلاى آن حضرت ، در مدينه به محضرش تشرّف يافته و بهره‌مند مىشدند . در يك مورد ، نقل شده كه « على بن اسباط كوفى » از مصر به مدينه آمد تا امام جواد عليه السّلام را ملاقات كند و اوصاف حضرت را پس از بازگشت براى شيعيان مصر بازگو نمايد . 5394712 خ 0 10 خ اين امر حاكى از ارتباط امام با شيعيان ، حتى در نقاط دوردستى همچون مصر است . چنان‌كه روايت ديگرى نشان‌گر ارتباط آن جناب با وكلاى نواحى دوردست شرقى ، هم‌چون قم است ؛ بنابه نقل احمد بن محمد بن عيسى اشعرى قمى ، روزى امام جواد عليه السّلام وى را احضار كرده و او در مدينه به محضر آن جناب شرفياب مىشود و حضرت پس از تمجيد از زكريا بن آدم ( وكيل آن جناب در قم ) نسبت به ارسال نشدن وجوه شرعى كه نزد وى جمع شده ، اظهار نارضايتى مىنمايد . همين نقل حاكى از آن است كه امام جواد عليه السّلام براى برقرارى ارتباط با وكلاى قم از جمله زكريا بن آدم ، دو نماينده به اين شهر اعزام مىنمايد ، كه اين امر دالّ بر فعّال بودن مدينه در عصر امام جواد عليه السّلام به عنوان مركز رهبرىكننده سازمان وكالت است . 6394712 خ 0 11 خ در عصر امام هادى عليه السّلام نيز مدينه هم‌چنان به عنوان مركزى براى رهبرى سازمان وكالت مطرح بود كه اين امر تا زمان انتقال آن حضرت به سامرّاء به امر متوكل عباسى ادامه داشت . شواهدى در دست است كه از آن پس رهبرى سازمان وكالت ، وكلايى از سامرّا به مدينه اعزام كرده است ؛ براى نمونه ، « ابو على محمد بن احمد بن حمّاد