محمدرضا جبارى
51
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )
زمانى ، وكلا و سازمان وكالت ، بهترين پناهگاه و مرجع و ملجأ براى شيعيانى بودند كه براى رفع مشكلات دينى ، كلامى ، فقهى و ساير امور مرتبط با امامان عليهم السّلام به نزد آنان مراجعه مىكردند . در عصر امام كاظم عليه السّلام ( كه بنا بر اعتقاد برخى محققان ، دوره شروع فعاليت سازمان وكالت ، 4544712 خ 0 17 خ و به اعتقاد برخى ديگر ، دوره رشد و اوجگيرى فعاليت آن بوده است ، 5544712 خ 0 18 خ تأثير شرايط سخت و حادّ ، از جمله محبوس بودن چند ساله امام كاظم عليه السّلام ، در تأسيس يا تشديد فعاليت اين سازمان قابل انكار نيست . ترديدى نيست كه يكى از گستردهترين دورههاى فعاليت سازمان وكالت ، عصر امام كاظم عليه السّلام است . در اين دوره شيعيان به وسيله يك شبكه ارتباطى گسترده در نقاط مختلف ، با يكديگر و با امامشان در ارتباط بودند . در تأييد اين نكته مىتوان به سخن على بن اسماعيل بن جعفر عليه السّلام اشاره كرد كه براى سعايت از امام كاظم عليه السّلام نزد يحيى بن خالد برمكى ، درباره آن حضرت چنين گفت : « . . . إنّ الاموال تحمل اليه من المشرق و المغرب و إنّ له بيوت اموال و انه اشترى ضيعة بثلاثين الف دينار فسماها اليسيرة . . . » 6544712 خ 0 19 خ . مؤيد ديگر كلام هارون عباسى به امام كاظم عليه السّلام است كه : « خليفتان يجبى اليهما الخراج . . . » 7544712 خ 0 20 خ ( و مرادش از خليفتان ، خودش و امام عليه السّلام بود و اشاره به اموال و وجوه شرعى دارد كه از نقاط مختلف به دست امام عليه السّلام مىرسيد . ) علاوه بر اين ، توجه به كثرت اموال باقى مانده در دست وكلاى امام كاظم عليه السّلام پس از شهادت آن جناب ، مىتواند حاكى از گستردگى شبكه ارتباطى وكالت باشد . 8544712 خ 0 21 خ پس از محبوس شدن امام كاظم عليه السّلام ، شيعيان به نزد وكلاى منصوب از جانب حضرت مراجعه مىكردند ، به خصوص كه برخى از اين وكلا ، « باب » امام عليه السّلام نيز بودند و اختيارات وسيعى داشتند ؛ براى نمونه « مفضل بن عمر جعفى » از وكلاى سرشناس آن حضرت بود و در حقيقت تنها رابط بين وكلا و شيعيان با امام محسوب مىشد و حتى وكلا ، موظف بودند اموال و وجوه شرعى را بهجاى امام عليه السّلام به وى تحويل دهند . 0644712 خ 0 22 خ گرچه با حبس امام عليه السّلام ارتباط آن حضرت با شيعيان به حداقل رسيد ، ولى طبق قراينى آن جناب در زندان نيز ارتباط خود با شيعيان و بهويژه وكلا را حفظ كرده بود ؛ براى نمونه ، بنا به نقل شيخ مفيد ، آن حضرت طى نامهاى كه از زندان براى حسين بن مختار ( كه به قرينهء همين نامه مىتواند از وكلاى حضرت بوده باشد ) ارسال شد ، دستوراتى صادر فرمودند . 1644712 خ 0 23 خ در