استنباط نمود . 9344712 خ 0 2 خ اين گسترش در حقيقت ثمره تلاش‌هاى معصومين عليهم السّلام در حفظ تشيع و دفع خطرات از دامان آن بود . در اين عصر ، با توجه به نصوص تاريخى و روايى ، به‌طور قطع مىتوان مدعى وجود شيعيانى در مناطق مدينه و عراق ( به خصوص كوفه و بغداد ) و ايران ( به خصوص قم و مناطق جبال و خراسان ) و يمن و مصر و ساير مناطق شد . 0444712 خ 0 3 خ طبيعى است تعداد 4000 شاگرد و راوى و محدث كه در ازمنه مختلف از محضر پرفيض آن حضرت بهره مىبردند ، مىتواند تأييدى بر نظريهء گسترش نسبى شيعه در اين عصر باشد . در عصر امام كاظم عليه السّلام علىرغم تضييقات بنى عباس ، اين سير تدريجى در گسترش عالم تشيع ادامه يافت . تعدد وكلاى آن حضرت و كثرت اموال و وجوه شرعى كه توسط آنان جمع‌آورى مىشد از بهترين شواهد گستردگى عالم تشيع در اين عصر هستند . هر چند نصوص تاريخى و روايى ما را در معرفى دقيق وكلاى ارسالى به نواحى شيعه‌نشين در دوره آغاز فعاليت سازمان وكالت ، چندان يارى نمىدهند ، ولى در مجموع ، قراين موجود حاكى از صدق مدعاى فوق است . به مرور ، با نزديك‌تر شدن به دوره‌هاى بعد ، فرستادن وكلا به نقاط دوردست ، در نصوص تاريخى و روايى شكل روشن‌ترى به خود مىگيرد . 1444712 خ 0 4 خ با توجه به بعد مسافت بين مناطق شيعه‌نشين و مراكز استقرار ائمه عليهم السّلام و عدم امكان سفر براى همه شيعيان جهت ملاقات با امام معصوم عليه السّلام ، ضرورت تعيين و نصب نماينده‌اى از سوى ائمهء اطهار عليهم السّلام و ارسال آنان به مناطق دوردست ، براى ايجاد ارتباط با شيعيان و جمع‌آورى وجوه شرعى و پاسخ‌دهى به مشكلات دينى به خوبى قابل درك و تبيين مىگردد . در فصل مربوط به محدوده جغرافيايى فعاليت سازمان وكالت درباره نمونه‌هاى حضور وكلا در مناطق مختلف به تفصيل سخن خواهيم گفت . 1 . 2 . جوّ خفقان و دشوارى ارتباط مستقيم امامان عليهم السّلام و شيعيان عامل مهم ديگر براى تشكيل سازمان وكالت و بسط و استمرار فعاليت آن ، شرايط خاص سياسى حاكم بر عصر ائمه عليهم السّلام در دوره بنى عباس بود . از آن‌جا كه با تضييقات موجود و فشارهاى وارد شده از سوى حاكميت عباسى به ائمه عليهم السّلام و شيعيان ، و كنترل‌هاى شديد بر روى آنان ، ارتباط مستقيم و مشافهى ائمه عليهم السّلام با شيعيان خطرآفرين و غير ممكن بود ،