محمدرضا جبارى

18

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

رهبرى خود بر اين سازمان را به نحوى دقيق اعمال مىنمودند . از جمله مواردى كه ائمه عليهم السّلام به عنوان رهبر سازمان وكالت به انجام آنها مبادرت مىكردند عبارتند از : نصب وكلا به مقام وكالت ، تعيين جانشين براى وكلايى كه از دنيا رحلت مىكردند و يا به منطقه‌اى ديگر منتقل مىشدند ، نظارت بر عملكرد وكلا ، منع آنان از تداخل در امور يكديگر و تعيين قلمرو فعاليت هريك ، مؤاخذه و حساب‌رسى از وكلاى فاسد و خائن ، آگاه نمودن شيعيان و ساير وكلا از كذب دعاوى دروغين وكالت و بابيّت و عزل و لعن و طرد اين مدعيان دروغين ، و تأمين مالى و دينى وكلا . در اين سازمان ، براى برقرارى ارتباط ائمه عليهم السّلام با وكلا و شيعيان ، و ارتباط وكلا با يكديگر ، از ابزارهاى خاصى استفاده مىشد . گرچه ارتباطات رو در رو و مستقيم و ارتباطات مكاتبه‌اى ، هر دو در جريان بوده ، ولى براى رعايت اصل تقيه و پنهان‌كارى ، در مواردى كه ارتباط حضورى و مشافهى خطرساز بود ، ارتباطات غالبا شكل مكاتبه‌اى داشت و در قالب نامه‌ها و توقيعات ائمه عليهم السّلام انجام مىگرفت . توجه به حجم زياد اين توقيعات و نامه‌ها در منابع روايى ، مىتواند اهمّيت و ترجيح اين روش را نسبت به ارتباط مشافهى و مستقيم تبيين كند . امامان شيعه عليهم السّلام ، به خصوص در دوران شدت‌گيرى جوّ اختناق و فشار ، معمولا از تماس مستقيم و برخورد مشافهى با شيعيان و حتى وكلاىشان پرهيز داشتند . اين نكته به خصوص در عصر امامين عسكريين عليهما السّلام بيش از هر زمان ديگر محسوس و ملموس است . از اين رو است كه مسأله توقيعات و محتوا و كيفيت ارسال آنها ، از مسايل مهم مبحث سازمان وكالت محسوب مىشود . همراه با روش مكاتبه‌اى ، در بسيارى مواقع ، شيعيان و وكلا حضورا با امامان عليهم السّلام ملاقات مىكردند و راهنمايىهاى لازم را دريافت مىداشتند . چنان‌كه از ديگر ابزارهاى مهم ارتباطى مورد استفاده در سازمان وكالت ، موسم حج بود كه بهترين موقعيت براى تماس اعضاى اين سازمان با يكديگر و با امام عليه السّلام دور از چشم حكومت‌هاى ظالم بود . در اين تشكيلات ، برخى از وكلا نقش بابيت براى امام معصوم عليه السّلام را داشتند . اين مسأله در عصر غيبت صغرا وضوح بيشترى دارد ؛ به نحوى كه در اين عصر ، چهار نفر به طور پياپى ، وظيفه بابيت امام عصر ( عج ) را عهده‌دار بودند و تنها وسيله ارتباط شيعيان با