سيد جعفر شهيدى
62
زندگانى على بن الحسين ( ع ) ( فارسي )
عين الورد « 1 » دعوات ، فنّسرين « 2 » معرّة النّعمان « 3 » شيزر « 4 » كفرطاب « 5 » سيبور ، حماة « 6 » حمص « 7 » بعلبك « 8 » حرّان « 9 » به دمشق بردهاند . در آن راه دراز ، با نگهبانى و سختگيرى آن از خدا بىخبران ، بر مصيبت ديدگان چه گذشته ؟ داستانى است كه بارها شنيده و خواندهايد . در مقتلها چند بيت ديده مىشود كه انشاء آن را در منزلهاى ميان راه به امام على بن الحسين ( ع ) نسبت دادهاند : ساد العلوج فما ترضى بذا العرب * و صار يقدم رأس الامّة الذّنب « 10 » يا للرّجال لما يأتى الزّمان به * من العجيب الّذى ما مثله عجب « 11 » آل الرّسول على الاقتاب عارية * و آل مروان يسرى تحتهم نخب « 12 » و در منزلى كه در كنار دير راهب داشتند « 13 » اين بيتها را سروده است :
--> ( 1 ) . موضعى است بين حرّان و نصيبين ( معجم البلدان ) ( 2 ) . شهرى بوده است ميان آن و حلب از جانب حمص بمسافت يك منزل ، در حملهء روميان ويران شد ( معجم البلدان ) ( 3 ) . شهرى است بزرگ از اعمال حمص ، بين حلب و حماة ( معجم البلدان ) ( 4 ) . قلعهاى است مشتمل بر بلدهاى در شام نزديك معرة النعمان ، بين آن و حماة يك روز راه است ( معجم البلدان ) ( 5 ) . شهركى است بين معرة و حلب ( معجم البلدان ) ( 6 ) . شهرى است بزرگ داراى باروى استوار و بازارهاى معمور بين آن و شيزر ، نيمروز و بين آن و دمشق پنج روز مسافت است . ( معجم البلدان ) ( 7 ) . شهرى است مشهور ميان دمشق و حلب ( معجم البلدان ) ( 8 ) . شهرى است قديمى داراى آثار عظيم و عجيب بين آن و دمشق سه روز راه است ( معجم البلدان ) ( 9 ) . شهرى است بسيار قديمى و مشهور اين خط سير بر اساس روايتى است كه در كتاب مقتل منسوب به ابو مخنف آمده است و چنان كه نوشتيم مقتلنويسان ديگر در كتابهاى خود آوردهاند . ليكن نميتوان ترتيب منزلها را قطعى دانست ، چه كاروانى كه از تل أعفر به نصيبين ميرفته لازم نبوده است راه خود را برگرداند و به سنجار برود ، و بالعكس كاروانى كه از حرّان بدمشق مىرفته بايد منزلها طى كند تا به حماة و حمص برسد . اين تخليطها در اثر سهل انگارى يا ناآشنائى به وضع جغرافيائى و راه كاروانرو آن روز بوده ؟ معلوم نيست . آنچه درست به نظر مىرسد اين است كه كاروان منزلها را به ترتيب زير پيموده باشد : تكريت . موصل . لبا . كحيل . تل أعفر . نصيبين . حران . معرة النعمان . شيزر . كفرطاب . حماة . حمص . و طبعا ناچار بوده است در قلعهها و آبگيرهاى بين اين منزلها نيز توقف داشته باشد . اما منزل ساختن در بعلبك از همه غريبتر مينمايد . ( 10 ) . خوار نسبها ، مهترى يافتند و دم از سر پيشى گرفت و عرب بدين رضا نميدهد . ( 11 ) . داد از اين شگفتىهاى بىمانند كه روزگار پيش مىآورد ! ( 12 ) . خاندان پيغمبر برهنه بر پشت شتران و خاندان مروان سوار بر اسبان گران بها ! ( 13 ) . ظاهرا بايد اين منزل حرّان باشد . مجلسى نويسد در بعض كتابهاست كه على بن الحسين اين بيتها را در نزديكى بعلبك سروده ( بحار ج 45 ص 126 - 127 )