شيعيان جهان ، و مادر او چنان كه شهرت يافته است ، شهربانو دختر يزدگرد سوم آخرين پادشاه ايران از سلسلهء ساسانى است . شهرت شهربانو ريشه‌اى هزار و يكصدساله دارد ، و در قوت بدرجه‌اى است كه بعض ترجمه‌نويسان معاصر « 1 » نوشته‌اند : « مشيّت پروردگار بر اين بود كه اين بانو در ميان مردمى مشرك پرورده شود و از عيب كفر و بىدينى بر كنار ماند ، چنان كه مشيّت الهى محمد را از شرك و كفر بر كنار داشت » ! ! « 2 » . مادر بودن شهربانو دختر يزدگرد براى امام چهارم ، در باور عموم ، چنان مسلم و بلكه بديهى است ، كه اگر كسى در پذيرفتن آن ترديد كند ، گوئى اصلى ثابت و ضروريى از ضروريات را منكر گشته است . در اين جهان سزاوار لعن و در آن جهان جاودان در دوزخ خواهد بود . اما اگر پژوهشگرى اين شهرت درازمدت را ناديده بگيرد و خوش‌باورى يا اعتماد محض را كنار نهد ، و آنچه را محدثان و تاريخ‌نويسان قرن سوم نوشته‌اند ، بىچون و چرا نپذيرد ، بلكه به سر وقت سندهاى آنان رود ، و با روش علمى به تحقيق در آن سندها بپردازد سپس مضمون آن سندها را با قرينه‌هاى خارجى به سنجد ، براى او روشن خواهد شد كه داستان شهربانو مصداقى درست از اين مثل تازى است كه : « ربّ مشهور لا أصل له » « 3 » . آرى داستان شهربانو را نخست پندارها و افسانه‌ها پديد آورده ، سپس واقعيت خارجى در پوشش خيال از ديده‌ها پنهان مانده است . آنگاه تذكره‌نويسان و مورخان بعد ، بىهيچ جستجو گفته‌هاى پيشينيان را پذيرفته‌اند - شايد بدان جهت كه داستان را در خور نقد علمى نمىديده‌اند . امروز هم بيشتر كسانى كه مىخواهند دربارهء امام على بن الحسين عليه السلام چيزى بنويسند و يا رويدادهاى عصر او را بررسى كنند ضرورتى نمىبينند كه در اين باره پژوهشى كنند . نيز روا نميدارند كسى اين شهرت درازمدت را نپذيرد . پندارى اگر داستان شهربانو درست نباشد منقصتى دامان خاندان امامت

--> ( 1 ) . سيد عبد الرزاق مقرّم در كتاب الامام زين العابدين . ( 2 ) . ص 10 كتاب ( 3 ) . چه بسيار مشهورى كه ريشه ندارد .