است و نعمت به آن مىرسد ، هر چند در اين پيكر آدمى نباشد . ( 1 ) خداوند متعال در آيهء 46 سورهء چهلم ( مؤمن ، غافر ) فرموده است : « هم اكنون آتش دوزخ را بر آنها صبح و شام عرضه مىدارند و چون روز قيامت شود . . . » و اين آيه ، دليل بر آن است كه ارواح ايشان زنده است . ( 2 ) به امام صادق ( ع ) گفته شد : گاهى در خواب چيزى ديده مىشود و همان گونه صورت مىپذيرد و گاهى خواب مىبينند و هيچ منطبق با واقع نيست . فرمود : مؤمن چون مىخوابد ، از روح او حركت ممتدى به سوى آسمان صورت مىگيرد . هر چه را كه روح مؤمن در ملكوت آسمان و جايى كه محل تعيين سرنوشت و تدبير است ببيند ، حق و مطابق با واقع است و آنچه را در زمين ببيند ، خوابهاى پريشان است . گفته شد : مگر روح مؤمن به آسمان مىرود ؟ فرمود : آرى . گفته شد : يعنى چيزى در بدنش باقى نمىماند ؟ فرمود : اگر همهء روح از بدن بيرون رود و چيزى در آن باقى نماند ، در اين صورت شخص مىميرد . گفتم : پس روح چگونه از بدن بيرون مى - رود ؟ فرمود : مگر خورشيد را در وسط آسمان نمىبينى كه شعاع آن تا زمين گسترده است ؟ روح هم همين گونه است ، اصل آن در بدن و حركت آن ممتد است . « 1 » ( 3 ) امام باقر ( ع ) فرموده است : بندگان چون مىخوابند ، ارواح ايشان به آسمان مىرود . آنچه كه روح در آسمان مىبيند ، حق و راست است و آنچه را كه در هوا و فاصلهء زمين تا آسمان مىبيند ، خوابهاى آشفته و بىارزش است . همانا كه ارواح سپاهيان متحدند ، هر كدام يك ديگر را بشناسند ، ائتلاف مىكنند و هماهنگ مىشوند و آنچه ناآشنا باشند ، با يك ديگر اختلاف و ناهماهنگى دارند و هنگامى كه ارواح در آسمانند با يك ديگر آشنا مىشوند يا از يك ديگر نفرت مىيابند و چون در آسمان آشنا و هماهنگ شدند ، در زمين هماهنگ مىشوند و هر گاه در آسمان نسبت به يك ديگر نفرت پيدا كنند ، در زمين از يك ديگر نفرت پيدا مىكنند . « 2 » ( 4 ) امير المؤمنين على ( ع ) مىگويد : از پيامبر ( ص ) پرسيدم ، چگونه است كه مرد مىخوابد و خوابهايى مىبيند كه گاه حق و گاهى باطل است ؟ فرمودند : اى على ! هيچ بنده‌يى نمىخوابد مگر اينكه روحش به پيشگاه پروردگار برده مىشود . آنچه در پيشگاه خدا مىبيند حق است . سپس كه خداوند فرمان به بازگشت روحش به

--> ( 1 ) . در بحار الانوار ، ج 61 ، ص 31 ، به نقل از امالى صدوق ، آمده است . م . ( 2 ) . به نقل از امالى صدوق ، ص 88 ، در بحار الانوار ، ج 61 ، ص 31 ، آمده است . م .