( 1 ) و به همان حضرت گفته شد : اگر كسى خداى خود را در خواب ببيند چگونه است ؟ فرمود : چنين كسى دين ندارد . همانا خداوند نه در خواب ديده مىشود و نه در بيدارى و نه در اين جهان و نه در آخرت . « 1 » ( 2 ) عكرمه مىگويد : در حالى كه ابن عباس براى مردم حديث نقل مىكرد نافع بن ارزق « 2 » برخاست و گفت : اى پسر عباس ! تو كه در بارهء مورچه و شپش فتوا مىدهى خدايت را كه مىپرستى براى ما وصف كن . ابن عباس براى اظهار عظمت خداوند سرش را پايين انداخت و سكوت كرد . امام حسين ( ع ) كنارى نشسته بود ، فرمود : اى پسر ارزق ! پيش من بيا . گفت : از تو نمىپرسم . ابن عباس گفت : اى پسر ارزق ! از اهل بيت نبوت است و آنان وارثان علم هستند . نافع به طرف امام حسين ( ع ) آمد و امام به او فرمودند : اى نافع ! هر كس پايهء دين خود را بر قياس نهد همواره در اشتباه است و از شاهراه بر كنار و كوچ‌كننده بر كژى و گمراه از طريق است و سخن ناپسند مىگويد . اى پسر ارزق ! من خداى خود را چنان وصف مىكنم كه او خويش را وصف كرده است و او را آنچنان مىشناسم كه خود را شناسانده است . خداوند با حواس درك نمىشود و با مردم مقايسه نمىگردد . او نزديك است بدون آنكه پيوسته باشد و دور است بدون آنكه گسسته باشد . يگانه است و جزء جزء نيست . با آيات شناخته شده و با علامات وصف شده است . هيچ خدايى جز او نيست ، بزرگ و بلند مرتبه است . ( 3 ) حسن بن خالد مىگويد : « 3 » به امام رضا ( ع ) گفتم : اى پسر رسول خدا ! مردم به سبب رواياتى كه در مورد جبر و تشبيه از نياكان شما نقل شده است ، ما را معتقد به جبر و تشبيه مىدانند . فرمود : اى پسر خالد ! از اخبارى كه برايت از نياكان من نقل كرده‌اند كه در بارهء تشبيه است به من خبر بده و بگو آيا آنها بيشتر است يا اخبارى كه در اين مورد از پيامبر ( ص ) نقل شده است ؟ حسن بن خالد مىگويد ، گفتم : البته رواياتى كه از پيامبر ( ص ) نقل شده بيشتر است . فرمود : در اين صورت مىگويند پيامبر ( ص ) معتقد

--> ( 1 ) . با نقل سلسلهء اسناد در صفحهء 32 جلد 4 بحار به نقل از امالى آمده است . م . ( 2 ) . نافع بن ارزق : از سران و سرداران خوارج بود كه در سال 65 هجرى به دست مهلب - ابن ابى صفره در جنگ دولاب كشته شد . براى اطلاع از منابع ، رك . به : زركلى ، الاعلام ، ج 8 ، ص 315 . م . ( 3 ) . حسن بن خالد برقى : از راويان قرن دوم و سوم هجرى ، رك . به : صفحهء 88 فهرست شيخ طوسى ، چاپ اسپرنكر . م .