ولى مردم به خودشان ستم مىكنند . » ( 1 ) در سورهء بنى اسرائيل مىفرمايد : « اگر نيكى كنيد براى خود نيكى كرده‌ايد و اگر بدى كنيد بر خود كرده‌ايد . » ( 2 ) در سورهء يس مىفرمايد : « امروز بر كسى چيزى ستم نمىشود و جزا داده نمىشويد مگر آنچه را كه عمل كرده‌ايد . » ( 3 ) در سورهء زمر مىفرمايد : « روز قيامت بر چهره‌هاى كسانى كه دروغ گفتند سياهى خواهيد ديد . » از حسن بصرى نقل است كه اين آيه در مورد كسانى نازل شده است كه كفر و انجام گناهان را به سبب خواست خداوند متعال دانسته‌اند . ( 4 ) در سورهء جاثيه مىفرمايد : « امروز جزا داده مىشويد آنچه را عمل كرده‌ايد . » ( 5 ) در سورهء و النجم مىفرمايد : « كه بر ندارد بر دارنده‌يى بار گناه ديگرى را و آنكه نيست براى انسان جز آنچه كوشش كرد و آنكه كوشش او به زودى ديده خواهد شد و جزا داده خواهد شد جزاى تمامتر . » ( 6 ) و در سورهء تغابن مىفرمايد : « اوست آنكه شما را آفريد برخى از شما كافر و برخى مؤمنند . » و بدان كه قضاء از لحاظ لغوى داراى چهار معنى است : ( 7 ) اول به معنى آفرينش و پديد آوردن ، نظير اين گفتار خداوند كه مىفرمايد : « آنها را به صورت هفت آسمان در دو روز پديد آورد . » « 1 » يعنى آفريد . ( 8 ) دوم به معنى حكم كردن است ، مانند اين گفتار الهى كه « و خداوند به حق حكم مىكند » « 2 » و كلمهء قاضى هم از اين مشتق است . ( 9 ) سوم به معنى فرمان دادن و ملزم كردن است ، نظير اين گفتار خداوند كه مى - فرمايد : « و پروردگار تو فرمان مىدهد كه عبادت مكنيد مگر او را . » « 3 » ( 10 ) چهارم به معنى خبر دادن و اعلام كردن است ، نظير اين گفتار خداوند متعال كه مىفرمايد : « و اعلام كرديم به بنى اسرائيل در كتاب . » « 4 » جايز نيست بگوييم كارهاى ما به قضاى خداوند ، يعنى آفريدهء اوست ، زيرا كارى است كه خود ما انجام مىدهيم و براى

--> ( 1 ) . آيهء 12 از سورهء چهل و يكم . ( 2 ) . بخشى از آيهء 20 سورهء چهلم . ( 3 ) . بخشى از آيهء 23 سورهء هفدهم . ( 4 ) . بخشى از آيهء چهارم سورهء هفدهم ، براى اطلاع بيشتر از ديگر معانى قضاء كه از جمله مرگ است ، به مفردات راغب اصفهانى مراجعه فرماييد . م .