الفتال النيسابوري ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )
53
روضة الواعظين و بصيرة المتعظين ( فارسي )
است مىداند و اينكه خداوند به همه چيز داناست . » و در سورهء انعام مىفرمايد : « و او خداست در آسمانها و زمين . به درستى كه خداوند مىداند پوشيده و آشكار شما را و مىداند آنچه را كسب مىكنيد . » و در همان سوره مىفرمايد : « و نزد او كليدهاى غيب است كه نمىداند آنها را جز او ، و مىداند آنچه را در دريا و خشكى است و فرو نمىافتد برگى مگر اينكه او مىداند و نه هيچ دانهيى در تاريكيهاى زمين و نه خشكى و ترى مگر در كتابى آشكار . » و به اين ترتيب واجب است كه خداوند متعال زنده باشد ، كه خداوند قادر و توانا محال است مرده باشد . و خداوند در سورهء بقره مىفرمايد : « خداوند كه خدايى جز او نيست زندهء پاينده است . » و در سورهء آل عمران نيز چنين فرموده است . ( 1 ) در سورهء مؤمن مىفرمايد : « اوست زنده كه نيست خدايى مگر او . پس بخوانيد او را ( پرستش كنيد ) كه خالص سازيد براى او دين را . سپاس مر خداى را كه خداى جهانيان است . » « 1 » و در همين سوره مىفرمايد : « اوست كه زنده مىكند و مىميراند . » و زنده كردن و ميراندن درست نيست مگر از كسى كه خود زنده باشد . خداوند در سورهء حديد چنين مىفرمايد : « تسبيح مىكند خدا را آنچه در آسمانها و زمين است و اوست عزيز درستكار . مر او راست پادشاهى آسمانها و زمين . زنده مىكند و مىميراند و او بر هر چيزى تواناست . او اول است و آخر و ظاهر و پوشيده و او به هر چيزى داناست . » « 2 » ( 2 ) و به اين ترتيب لازم است كه موجود باشد زيرا معدوم چنين توصيف نمىشود كه اول و آخر است . وانگهى تواناى داناى زنده ، ممكن نيست معدوم باشد و بر طبق اين آيات لازم است كه خداوند متعال قديم باشد و اگر خود حادث باشد نيازمند به محدث است چون نوشتهيى كه نيازمند به نويسنده است و بافتهشدهيى كه نيازمند به بافنده است و ساختمانى كه نيازمند به سازنده است . در صورتى كه خداوند محدثى داشته باشد ، اين محدث يا قديم است يا حادث ، اگر قديم باشد همان چيزى است كه ما مىخواهيم و اگر حادث باشد ، باز به محدث ديگر نيازمند است كه نهايتى نخواهد داشت و تسلسل باطل است و چون خداوند زنده است لازم است شنوا و بينا باشد و براى او هيچ گونه آفت و مانعى تصور نمىشود و لازمهء اين صفات شنوا و بينا
--> ( 1 ) . آيهء 68 از سورهء چهلم . ( 2 ) . آيات 1 تا 3 سورهء پنجاه و هفتم .