( 1 ) كميل بن زياد « 1 » مىگويد : امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) دست مرا گرفت و با خود به جبانه ( صحرا ) برد « 2 » و چون به صحرا رسيد ، آهى كشيد و سپس فرمود : اى كميل ! همانا اين دلها ظرفهايى است كه بهترين آن دلى است كه گنجايش بيشتر داشته باشد . اكنون آنچه را به تو مىگويم به خوبى حفظ كن : ( 2 ) مردم سه دسته‌اند ؛ عالم خداشناس و طالب علمى كه بر راه رهايى يافتن است و مگسان كوچك و ناتوان پيروان هر آواز دهنده و به هر سو كه باد بوزد مىروند . اينان از پرتو دانش فروغى نگرفته‌اند و به پايهء استوارى پناه نبرده‌اند . اى كميل ! دانش بهتر از مال است ، كه دانش ترا پاسدارى مىكند و تو بايد از مال پاسدارى كنى و مال را بخشش و هزينه مىكاهد ، در حالى كه دانش بر اثر بخشش فزونى مىيابد و پرورده به مال با از ميان رفتن آن از ميان مىرود . اى كميل ! شناخت علم آيين واجب ( همچون دين ) است ، در زندگى آدمى موجب اطاعت او ( از خداوند ) است و پس از مرگش موجب نيكنامى است . علم حاكم است و مال محكوم ( با تشخيص علم مال را اندوخته يا هزينه مىكنى ) . گنجينه داران مال در حالى كه زنده‌اند نابود شده‌اند ( گرفتار سركشى و هلاك معنوى مىشوند ) و دانشمندان تا روزگار باقى باشد باقى هستند ، گر چه كالبدهاى ايشان از دست رفته ولى ارواح آنان در دلها موجود است . « 3 » ( 3 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : روز رستاخيز سخت‌ترين عذاب مردم در بارهء كسانى است كه پيامبرى يا يكى از پدر و مادر خود را كشته باشند ، يا دانشمندى كه از علم او بهره‌يى برده نشود . « 4 »

--> ( 1 ) . كميل بن زياد متولد 12 و درگذشتهء 82 هجرى قمرى ، از اصحاب مخصوص امير المؤمنين على ( ع ) كه به دست حجاج بن يوسف ثقفى كشته شد . رك . به : زركلى ، الاعلام ، ص 93 ، ج 6 . م . ( 2 ) . جبانه : به فتح اول و تشديد دوم به معنى صحراست و در لهجهء اهالى كوفه معنى گورستان هم مىدهد . رك . به : ياقوت ، معجم البلدان ، ص 45 ، ج 3 ، چاپ 1906 ميلادى ، مصر . م . ( 3 ) . با تفاوتهاى لفظى مختصرى در صفحهء 113 تحف العقول ابن شعبهء حرانى و در صفحات 346 - 350 جلد 18 شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم ، مصر ، 1963 ميلادى ، آمده است . م . ( 4 ) . بخشى از اين حديث با اندك تفاوتى در معجم الصغير طبرانى و شعب الايمان بيهقى آمده است ، به نقل از حاشيهء صفحهء 125 جلد اول محجة البيضاى فيض كاشانى . م .