الفتال النيسابوري ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

12

روضة الواعظين و بصيرة المتعظين ( فارسي )

نام پدرش در كتاب‌هاى رجال به صورتهاى حسن ، احمد و على گفته شده ولى صحيح آن همان است كه شاگردش محمد بن على بن شهر آشوب در كتابهاى معالم العلماء و مناقب خود آورده است و اين دو كتاب نزديكترين منابع به زمان اوست . ابن شهر آشوب كه متولد 489 قمرى است به هنگام كشته شدن فتال نوزده ساله بوده است . استاد محترم سيد محمد مهدى خرسان در مقدمهء خود بر روضة الواعظين چاپ نجف نوشته است كه چون پدر و پدر بزرگ و پدر و پدر بزرگش همگى از بزرگان علم و ادب بوده‌اند ، نسبت او به هر يك از ايشان درست است . وانگهى اين گونه نسبت معمول است و اشخاصى همچون ابن طاوس ، ابن شهر آشوب ، ابن معد ، ابن حمزه و ابن سعيد منسوب به پدر بزرگ خود هستند . برخى هم پنداشته‌اند محمد بن حسن و محمد بن احمد يا محمد بن على دو تن هستند و در اين باره در كتابهاى رجال بحث و اظهار نظر شده است و براى اطلاع بيشتر به مباحث مرحوم مجلسى در بحار و ميرزا عبد الله افندى در رياض و ميرزا محمد باقر خوانسارى در روضات مراجعه بايد كرد . از لقب ابن الفارسى او ايرانى نژاد بودنش معلوم مىشود . فتال هم هر چند بيشتر به معنى نخ تاب و فتيله ساز آمده است ولى در كتب لغت معناى ديگر آن را بلبل و هزار دستان ضبط كرده‌اند « 1 » و گروهى از نويسندگان كتابهاى رجال گفته‌اند كه اين لقب به سبب خوش صوتى و طلاقت زبان به او داده شده است و در اين روزگار هم بلبل و عندليب از لقب‌هاى معمول براى اهل منبر و مداحان اهل بيت عصمت و طهارت است . فتال عمرى نسبتا طولانى داشته و قرينه‌يى در دست است كه ولادت او نمىتواند بعد از سال 425 هجرى باشد و اگر شهادت او را در سال 508 بدانيم به هنگام مرگ

--> ( 1 ) . مراجعه شود به لسان العرب ، ص 514 ، ج 11 ، چاپ جديد حوزه .