( 1 ) بيهق « لا يعد و لا يحصى » . براى كسانى كه مايل باشند با نام و آثار گروهى در حدود پنجاه شصت نفر از افرادى كه ملقب به بيهقى بوده‌اند آشنا شوند بدون ترديد تاريخ بيهق ارزنده‌تر كتاب فارسى موجود است [ ( 19 ) ] كه از قرن ششم هجرى بيادگار مانده است : در عين حال تنى چند از ايشان شهره‌ترند مانند ابراهيم بن محمد بيهقى نويسندهء تواناى قرن سوم هجرى كه كتاب المحاسن و المساوى را تأليف نموده و كتاب مذكور مكرر بچاپ رسيده است [ ( 20 ) ] و ابو جعفر احمد معروف به بو جعفرك صاحب كتابهاى ارزشمند تاج المصادر و ينابيع اللغه و المحيط بلغة القرآن در گذشته در رمضان 544 [ ( 21 ) ] و ابو الفضل بيهقى دبير معروف غزنويان و مؤلف تاريخ بيهقى كه در حدود سى جلد بوده و بخشى از آن كه باقى مانده است مكرر بچاپ رسيده است و كتاب زينة الكتاب در گذشته حدود 470 [ ( 22 ) ] . و فريد خراسان ابو الحسن على بن زيد بيهقى صاحب كتاب تاريخ بيهق و آثار فراوان ارزندهء ديگر در گذشته 565 [ ( 23 ) ] و بالاخره مؤلف كتاب حاضر ابو بكر احمد بن حسين بيهقى كه شايد از لحاظ كثرت تأليف خاصه در علم حديث از همه نامورتر باشد . ابو بكر احمد بن الحسين البيهقي ! : پيش از اشاره به زندگى و آثار او متذكر ميشوم كه شهرت اين دانشمند تا به آن درجه است كه در برخى كتابهاى دائرة المعارف و لغت عربى و فارسى ذيل مادهء بيهق نخست از او نام برده و يا فقط بذكر نام و برخى از كتابهاى او قناعت شده است ، و از ديگر مشاهير بيهقىها نامى نياورده‌اند ، مثلا در بخش اعلام ضميمه المنجد و يا در دائرة المعارف نسبتا پر مطلب و مفصل فريد و جدى پس از ذكر كلمهء بيهق فقط به ذكر نام او قناعت شده است [ ( 24 ) ] . در مورد نام و كنيه و نام پدرش اختلافى وجود ندارد ، قديم‌ترين و

--> [ ( 19 - ) ] صفحات 107 تا 170 تاريخ بيهق چاپ مرحوم احمد بهمنيار [ ( 20 - ) ] دائرة المعارف الاسلاميه ص 429 ج 1 چاپ افست تهران بقلم بروكلمان [ ( 21 - ) ] معجم الادباء و ياقوت حموى ص 415 ج 1 چاپ مارگيليوث [ ( 22 - ) ] تاريخ ادبيات ايران تاليف دكتر رضا زاده شفق ص 204 چاپ دانشگاه شيراز مرداد 1352 [ ( 23 - ) ] كنوز الاجداد محمد كردعلى ص 289 [ ( 24 - ) ] ص 513 جلد دوم دائرة المعارف القرن الرابع عشر چاپ مصر 1341 قمرى